ट्युशन्स – एक स्वानुभव!

(अकरावी-बारावी प्रवेशांचे दिवस पुन्हा आलेले आहेत. हवं ते महाविद्यालय मिळेल का नाही, मिळेल त्यात गंभीरपणे शिकवतील का आणि त्यात ट्युशन्स हाही एक कळीचा मुद्दा. यावरचा एक स्वानुभव…)

दहावीचा निकाल लागला, लेकीला ७९ टक्के मार्क्स मिळाले. सगळ्याच विषयात विशेष प्राविण्य मिळालं. बापाचं ५५ टक्क्यांचं तर लेकीची आई नेहेमीच फर्स्टक्लास करिअर असलेली. पण, आजवर एकूणच या खानदानात कुणी एव्हढे मार्क्स कोणी मिळवलेले नव्हते. लेकीच्या या यशानं बाप म्हणूनच जाम खूष झाला. स्वत:च्या आणि लेकीच्याही मित्र-मैत्रिणींना त्यानं दणदणीत पार्टी दिली. पार्टीची पेंग उतरलेली नसतानाच दुस-या दिवशी सकाळी लेकीनं सांगितलं,

‘आता ट्यूशन लावायला हवी.’

‘कां’, बापानं विचारलं.

‘कारण मिळाले त्यापेक्षा जास्त मार्क्स मिळायला हवे आहेत. शिवाय अकाऊंटस, बुक किपिंग, इकॉनॉमिक्स वगैरे विषयांसाठी ट्युशन्स आवश्यकच आहेच’, लेक उत्तरली.

‘म्हणजे तू आर्टस नाही घेणार?’ आश्चर्यचकित होऊन बापानं लेकीला विचारलं.

‘not at all’, पटकन्‌ प्रतिसाद देत लेक म्हणाली, ’बी.कॉम. होणार. नंतर एम.बीए. करणार आणि managementमध्ये करियर करणार’, लेक ठाम स्वरात म्हणाली.

एवढुशी लेक आता मोठी होऊन इतक्या ठामपणे बोलताना बघून बापाला एकीकडे बरं तर, दुसरीकडे तिनं आर्टस्‌ न घेण्याबद्दल वाईट, असं संमिश्र दाटून आलं. लेकीनं इंग्रजीसह अर्थशास्त्र, राज्यशास्त्र वगैरे विषय घेऊन बी.ए./एम.ए. करावं; असं बापाचं स्वप्न होतं. मग त्यावर वाद झाला.लेक मागे हटणार नाही हे स्पष्टच होतं. ठरवल्याप्रमाणे लेकीनं कॉमर्सला प्रवेश घेतला आणि तिचं अकरावी-बारावीचं रुटीन सुरु झालं.

पुढची दोन वर्ष भुर्रकन उडणार हे स्पष्ट झालं. सकाळी सहाला उठणं आणि ट्युशन्सला पळणं मग अकरा ते दोन कॉलेज. घरी आल्यावर सकाळच्या ट्युशन्सचा अभ्यास की लगेच पुन्हा ट्युशन आणि रात्री उशिरापर्यंत पुन्हा कॉलेज तसंच संध्याकाळच्या ट्युशनचा अभ्यास. अभ्यासाला दिवसाचे २४ तास कमी पडायला लागले. स्वाभाविकच तिची हेळसांड होऊ लागली. लेकीच्या खाण्या-पिण्यातल्या हेळसांडीने चिंतित झालेल्या आईनं अभ्यास करता-करताच लेकीला खाणं भरवण्याचा उद्योग सुरु केला. दिवसातल्या तासांची संख्या वाढवायला हवी अशी तक्रार लेक करू लागली. पण, ते काही बापाच्या हातात नव्हतं! अकरावीच्या वर्षभर हे असाच सुरु राहिलं.

अकरावीच्या परीक्षेनंतर तर हे शेड्यूल आणखी बिझी झालं. उन्हाळ्याच्या सुटीतही ट्युशन्स क्लासेस होते सुरूच राहिले. त्यामुळे बाहेर कुठे भटकंती झाली नाही. कुणाकडे पार्टीला जाणं नाही, शांतपणे बसून एखादा सिनेमा पाहणं नाही; क्रिकेट खूप आवडत असूनही क्रिकेटच्या वर्ल्ड कपच्या काळातही लेक अभ्यास एकं अभ्यास करत राहिली. या काळात तिचा अविर्भाव असा की जणू तिला क्रिकेट काही कळतच नाही! एरव्ही ढणाढणा वाजणाऱ्याम्युझिक सिस्टिमवर धुळीचे थर चढली पण, त्याकडे लेकीचं लक्षच नव्हतं.

बारावीचा निकाल लागला. तसा नेहेमीप्रमाणे बोर्डातून निकाल बापाला तीन-चार दिवस आधीच कळला होता. लेकीला ८१ टक्के मार्क्स मिळाले. कॉमर्समध्ये ८१ टक्के म्हणजे चांगलेच मार्क्स होते. निकाल अधिकृतपणे कळल्यावर बहुदा लेकीला गिल्टी वाटू लागले. निकालानंतर सेलिब्रेशनचा विषयसुध्दा घरात निघाला नाही. बापाने दोन-तीनदा सुचवलं पण, लेकीनं तो विषय उडवून लावला. घरात जणूकाही एक घुसमट मुक्कामाला आलेली होती. या घुसमटीत आणखी ५/६ दिवस गेले आणि लेकीनं बापासमोर कन्फेशन दिलं, ’ट्युशन्स लाऊन खूप मोठा उपयोग झालेला नाही. इतका वेळ आणि पैसा खर्च करून दोन-अडीच टक्के मार्क्स वाढण्यात काही दम नाही!’

ट्युशन्सने फार काही फरक पडणार नाही हे मला माहीत होतं’ बाप फिस्करला.

‘तुला अनेक गोष्टी आधीच माहीत असतात पण, त्याचा मला काहीच उपयोग नसतो’, लेकीने बापाला फटकारलं पण, त्या फटकारण्यात फार काही दम नव्हता हे लगेच सिध्द झालं. तिच्या डोळ्यात ढग दाटून आले… ते केव्हाही कोसळतील अशी चिन्हे दिसू लागली. मग बापानं लेकीला कवेत घेतलं. लेकीनं अश्रूंना वाट मोकळी करून दिली. कन्फेशनचा पुरता निचरा झाल्यावर बाप म्हणाला, ‘ दिवसाचे सतरा-अठरा तास तू अभ्यासात घालवले. ट्युशन्सच्या प्रत्येक विषयाला प्रत्येक वर्षाला बारा हजार रुपये खर्च केले. म्हणजे एका अर्थाने मार्क्स विकतच घेतले की! या पैशात आणखी लाखभर रुपयांची भर टाकून manage करून सरळ मार्क्स विकतच घेतले असते तर आठ-दहा टक्के तरी आणखी आले असते!’

‘असं manage करायचं असतं तर अभ्यास कशाला केला असता? सगळ्यांनी ट्युशन्स लावली म्हणून मलाही वाटत होतं की आपणही जावं. शिवाय पैसे हा काही प्रॉब्लेम तर नव्हता आपल्या घरात ना?’, लेकीनं बाजू मांडली.

‘प्रश्न पैशांचा नाहीच. मित्र-मैत्रिणी काय करतात यापेक्षा आपल्यात काय आहे, किती आहे आणि शिकतानाही आनंद मिळू शकतो का हे जास्त महत्वाचं. आनंद न देणा-या आणि ज्ञानाची व्याप्ती न वाढवणा-या शिक्षणाचा उपयोग तर काय?’ बाप म्हणाला.

‘म्हणजे काय?’, लेकीनं विचारलं.

इट्स व्हेरी सिम्पल, बाप सांगू लागला, ‘ गेली दोन वर्ष तू खाण्या-पिण्याची हेळसांड केली. कोणत्याही पार्टीला आली नाहीस. दर रविवारी दुपारी बाहेर जेवायला जाण्याचा आपला रिवाज गेल्या दोन वर्षात आपण पाळलेला नाही. गेल्या दोन वर्षात तू आठ-साडेआठपर्यंत अंथरुणात लोळत पडलेली नाहीस. कोणत्याही कार्यक्रमाला आली नाहीस. आवडती गाणी ऐकली नाहीस, एकही सिनेमा पहिला नाहीस, क्रिकेटचा सामना बघितला नाही, घरात आरडा-ओरडा केला नाहीस, हट्ट करुन शॉपिंग केलं नाहीस, नवे कपडे घालून मिरवली नाहीस… एक ना अनेक आणि इतकं सगळं मिस करून कमावलं काय तर अडीच टक्के मार्क्स… असा हा हिशेब आहे. अकाउंट जुळतं का कुठे? ट्युशन्स लाऊन दहा-पंधरा टक्के मार्क्स कधीच वाढत नसतात. तू स्वत:च्या बुध्दीमत्तेवर ७९ टक्के मार्क्स मिळवले होते. इतका सारा खटाटोप न करताही थोडा अभ्यास जास्त केला असतास तरी ही वाढ तू मिळवली असतीस. तसं न करता तू तुझ्या आयुष्यातली दोन वर्ष निरस केलीस, नापास केलीस.’

‘हे झालं ते तर खरं पण, आता बोलून काही उपयोग आहे का त्याचा? आणि वारंवार ते बोलून तू मला वीट आणणार, चिडवत राहणार आहेस का? एक ठरलं आता, एखाद्या विषयात नापास व्हायची भीती असेल तरी मी ट्यूशन लावणार नाही यापुढे’, लेकीनं जाहीर करून टाकलं.

‘चिडवणार तर आहेच नक्की कारण पैसे माझ्या खिशातून गेले आहेत’, बापाने जाहीर करून टाकले.

‘धिस इज नो जस्टीस. बापानं बापासारखं राहावं’, लेकीनं ठणकावलं. ’नो वे, तुझं हे असं वागणं सहन केलं जाणार नाहीचं’, असं म्हणत लेकीनं बापाच्या गळ्यात हात घातला आणि म्हणाली ‘ आय लव्ह यू बाबा..’ बापाचा सगळा विरोध साहजिकच मावळला. त्याने लेकीला लगेच प्रतिसाद दिला. मग लेक बारावी झाल्याची पार्टी देण्याच्या बेतात दोघे बुडून गेले. लेकीच्या चेहेर्‍यावर हसू आणि अंगात उत्साह संचारला. त्या घरात पुन्हा चैतन्य पसरलं.

तीन-चार दिवसांनी सगळ्याच स्थानिक वृत्तपत्रात लेकीनं लावलेल्या ट्युशन्स क्लासेसची जाहिरात होती. बारावीच्या परीक्षेत त्या क्लासेसचे जे विद्यार्थी गुणवंत ठरले त्यांची छायाचित्रं त्या जाहिरातीत होती. लेकीचा फोटो त्यात अर्थातच अग्रस्थानी होता. तो फोटो बघून बापाला सहाजिक आनंद झाला. सकाळचे नऊ वाजले तरी लोळत पडलेल्या लेकीला गदागदा हलवत त्यानं उठवलं आणि तो फोटो दाखवला. तो बघितला न बघितला करत अंक बापाकडे फेकत ती म्हणाली, असा फोटो पेपरमध्ये येण्यासाठी कराव्या लागणा-या मेहेनतीपेक्षा सकाळी नऊपर्यंत लोळणं जास्त आनंदाचं आहे. तू जा आता. मला झोपू दे’, असं म्हणत लेकीनं पांघरून ओढलं. वृत्तपत्र उचलून बाप लेकीच्या खोलीबाहेर पडला तेंव्हा त्याच्या चेहे-यावर मोठ्ठ समाधान पसरलेलं होतं.

पुढे यथावकाश लेक कोणतीही ट्युशन किंवा क्लास न लावता रीतसर एमबीए झाली. एमबीए करतांना लेकीनं सिनेमे पाहणं, क्रिकेट सामने टीव्हीवर आणि मैदानावर जाऊन पाहणं, पार्ट्यांना जाणं कायम ठेवलं तरी तिला ८० टक्के मार्क्स मिळालेच. कॅम्पसमध्ये झालेल्या मुलाखतीत तिचे निवड टाटात झाली.

आता एका बहुराष्ट्रीय कंपनीत ती बड्या हुद्द्यावर आहे. ‘एन्जॉय करा, ट्युशन नका लावू’चा धोशा सर्वांच्या मागे आता ती लावत असते.

-प्रवीण बर्दापूरकर
संपर्क +९१९८२२०५५७९९
[email protected]
==========================================
​‘डायरी’, नोंदी डायरीनंतरच्या’, ‘दिवस असे की…’, ‘आई’, ‘क्लोज-अप’, ‘ग्रेस नावाचं गारुड’, ‘समकाल’ या माझ्या पुस्तकांसाठी

लिंक – http://www.bookganga.com/ebooks/books/Bookapplet?AID=4736828222950359515
==========================================

संबंधित पोस्ट

  • DrRishikesh Nagalkar ….
    Good One Praveen Bardapurkar sir

  • Pradeep Gawande ….
    वाचलं। सत्यशोधक वाटलं।

    शिकवणी लोक %%साठी लावतात।

    खूप लिहिलं मी शिकवणीच्या विरोधात। थकलो।

  • Deepak Dharne ….
    Eye opener article ….khup Chan Sir..
    Tuition has been one of the so called unnecessary craze in today’s educational world.. It is brazenly flaunted as societal prestige as a number of families have illusionary attached theirs reputation and students’ future to tuition classes .. And for tuition classes it has become minting machine, exploiting parent’s hard earned money and disturbing student’s mental, physical health.. It should become hard core issue of debates on the part of parents that whether insightful knowledge is being imparted or not by tuition classes..

  • Sameer Gaikwad

    माझ्या किडूक मिडूक छाप जिप शाळेतल्या हेडमास्तरांच्या रंग उडालेल्या, पोपडे निघालेल्या खोलीत देखील अब्राहम लिंकनचे हेडमास्तरांना पत्र या शीर्षकाचा एक मळकटलेला तक्ता टांगलेला असे. सरांच्या समोर उभं राहून वाचण्याची हिंमत झाली नाही पण पुढे आयुष्यात त्याचा अर्थ कळला. त्याच धर्तीवरची ही सुरेख पोस्ट आहे. प्रत्येक ट्युशनक्लासेसच्या बाहेरील नोटीसबोर्डवर असलं काही डकवलं तरी अनेकांना शिक्षणाचे आणि जगण्याचे नवनवे संदर्भ लाभतील…. बर्दापूरकर सरांनी आत्मचरित्र लिहावं असं आता राहून राहून वाटतं पण आपल्याकडे एक अलिखित वाईट समज आहे की वार्धक्याच्या पैलतीरावर असताना असे लेखन घडावे ; अन सर तर अजून खूप तरुण आहेत मनाने आणि सृजनशील वृत्तीनेही !! … त्यामुळे ते जेंव्हा कधी आत्मचरित्र लिहितील तेंव्हा त्यात असे अनमोल तुकडे निसटून जाऊ नयेत … ते पुस्तक महाराष्ट्राच्या राजकीय, सामाजिक आणि साहित्यिक संस्कृतीचे एकत्रित प्रतिबिंब असेल हे नक्की …. खूप खूप छान पोस्ट ….

    • बाप रे !

      • Milind Wadmare ….
        सहमत .
        माझ्या मुलीला तर मी अकरावी विज्ञान वर्गात असताना आणि रिवाज पडला म्हणून (खरे तर काळाबरोबर) राज्य नाट्यस्पर्धेत तिच्या गुरुबरोबर (झी च्या पाठक बाई) नाटक करणं हे महत्त्वाचे मानले होते. सगळाबॅलन्स तिने सांभाळून distinction सांभाळले

  • Milind Wadmare ….
    मुलांना समज असणे हे महत्त्वाचे हेच सिद्ध होते…. पण व्यवस्थेचा भाग म्हणून अनुभव तर विकतच घ्यावा लागतो…

  • Raj Kulkarni ….
    अतिशय वास्तव आणि मार्गदर्शक अशी मांडणी आहे. शाळे कॉलेजातल्या प्रवेशाबरोबरच हल्ली कोचिंग क्लासेस आणि ट्यूशन्सची सुद्घा प्रवेश प्रक्रीया असते. तीथंही मार्कानुसार यादी लागते. त्यामुळं नकळत पणे प्रत्येक जण या प्रवाहात ओढला जातोच. शिक्षण आणि आरोग्य या अशा बाबी आहेत ज्यामधे खर्च करायला कोणीही मागेपुढे पाहत नाही. त्यामुळं उपभोक्तावादाचं जाळ मोठ्या प्रमाणावर या क्षेत्रात गुंतलं गेलं आहे. हल्ली तर शालेय उपयोगी साहीत्य सुद्धा कॉलेजात वा शाळेत मिळतं. गणवेश, वह्या, पुस्तके, स्कुलबँग्स, कंपास, पेन आदी.
    ट्यूशन्स मुळे खरं तर मुलं प्रचंड थकून जातात! म्हणजे केवळ शिक्षण मिळतं, मुलांना चिंतन आणि मनन करायला वेळच भेटत नाही. पण ट्यूशन्सची क्रेझ मात्र सर्व समाजात प्रचंड आहे. माझी मुलगी वा मुलगी अमुक अमुक क्लासेस करतो किंवा अमुक यांच्याकडे ट्यूशनला जाते असं अभिमानानं सांगणारेही प्रचंड आहेत.
    छान लेख! माझ्या मुलीची नुकतीच दहावी झाली म्हणून हा लेख व्यक्तिश: मला खूप मार्गदर्शक असा वाटला! धन्यवाद!

  • Padmanabh Pathak ….
    यथार्थ वर्णन.

  • Pramod Lende Khairgaokar ….
    समकालीन शिक्षणातील भीषण वास्तव !

  • Balaji Kuradkar · ….
    पालकांनी स्वतःच याचा विचार करायाला पाहिजे.classवाल्यानी तर धंदे सुरु केलेत परंतु पालक या नात्याने मी काय करायला पाहिजे, हे ठरविले तर या चक्रव्यूहातून सहज बाहेर पडता येईल,

  • Praveen Sonwane ….
    व्यक्ती मध्ये ध्येय आणी मोठ्यांची सदैव साथ हवी त्याला बळ मिळतो

  • Chandrakant Chaudhari ….
    अनुवंशिकता

  • Vaishampayan Sheth ·….
    इच्छा शक्ती असेल तर काहीही अशक्य नाही.

  • Vinayak Limaye ….
    sir khup chan zala aahe ha lekh.