राहुलसमोरील आव्हाने !

गुजरात  विधानसभेच्या निवडणुकीचे पडघम वाजत असतांना, कॉंग्रेसच्या अध्यक्षपदी विराजमान होण्याचा बहुप्रतिक्षित असलेला राहुल गांधी यांचा मार्ग अखेर मोकळा झाला आहे. २८ डिसेंबर १८८५रोजी स्थापन झालेल्या म्हणजे १३२ वर्षांची परंपरा असलेला कॉंग्रेसचा विचार, या विचारानं या देशाला दिलेलं राजकीय मॉडेल, हा मूळ पक्ष फुटल्यावर १९६९ साली झालेल्या काँग्रेस (आय किंवा इंदिरा) पक्ष आणि या पक्षानं देशावर सत्ता राबवताना जे काही चांगले आणि वाईटही पायंडे पाडलेले आहेत, ते भलं-बुरं संचित घेऊन या पदावर राहुल गांधी आले आहेत. या देशाला स्वातंत्र्य मिळवून देण्यात आणि देशाची जी काही प्रगती आज झालेली दिसते आहे त्यात नेहेरु-गांधी घराणं आणि कॉंग्रेसचं योगदान मोठं आहे; राहुल गांधी यांच्या आजी इंदिरा गांधी आणि वडील राजीव गांधी यांनी तर या देशासाठी प्राणाचं मोल दिलेलं आहे; ते कधीच न शमणारं दु:ख उरी बाळगत राहुल गांधी एक मोठी राजकीय इनिंग्ज खेळण्यासाठी सज्ज झालेले आहेत.

हिंदुत्वाचा एकांगी विचार करणारांनी या देशात गांधी आणि नेहेरु यांची अवहेलना व द्वेष करण्याची निर्माण केलेली एक दीर्घ तिरस्करणीय परंपरा आहे; गांधी आणि नेहेरुंच्या व्यक्तीगत चारित्र्यावर असभ्य पद्धतीने शिंतोडे उडवले जाण्याचा एक अत्यंत असंस्कृत विखार त्या परंपरेत आहे. तो विखार आणि तो द्वेष राहुल गांधी यांच्याही वाट्याला आला; यापुढेही येणार आहे. पप्पू, शहजादापासून ते न झालेल्या किंवा न केलेल्या विवाह-व्यसनांपर्यंत या प्रचाराचा विस्तार आहे. सर्वधर्मसमभाव हा पाया असलेल्या या देशाच्या लोकशाहीत राहुल यांची जात आणि धर्मही प्रचाराच्या ऐरणीवर आणण्याचा अशिष्टाचार आता केला गेलेला आहे. दहशतवाद्यांच्या हल्ल्यात आधी आजी इंदिरा, नंतर पिता राजीव यांना गमावल्यावर स्वत:ची ओळख लपवून बालपण आणि तरुणपण, कायम अत्यंत असुरक्षित वातावरणात व्यतीत करावं लागण्याची आणि पोरकेपणाची भळभळती भावअवस्था राहुल यांच्या वाट्याला आलेली आहे; चहा विकणारा पंतप्रधान झाल्याची चर्चा ‘गर्व के साथ’ करणाऱ्या हिंदुत्ववाद्यांत ती भावअवस्था समजून घेण्याइतकी सहिष्णुता नाही.

अर्थात दोष केवळ विरोधकांना देऊन चालणार नाही. काँग्रेसमध्येही दिग्विजयसिंह, माणिशंकर अय्यर असे एक से एक वरचढ वाचाळवीर आहेत (हा मजकूर लिहित असतांनाच जीभेने केलेल्या गुस्ताखीबद्दल अय्यर यांना पक्षातून निलंबित करण्यात आलंय) शिवाय अजून न आलेला राजकीय समंजसपणा व प्रगल्भता यामुळे राहुल यांनीही विरोधकांच्या हाती अनेकदा कोलीत दिलेलं आहे; देशाच्या पंतप्रधानांची जाहीर अवहेलना करण्याची असभ्य पातळी त्यांनी गाठलेली होती, हे विसरता येणार नाही. असं असलं तरी, गुजरातच्या निवडणुकीत काँग्रेस सत्तेत येवो वा न येवो राहुल आणि कॉंग्रेसनं नरेंद्र मोदी-अमित शहा दुक्कलीला संत्रस्त करुन सोडलेलं आहे, यावरून अलिकडच्या काळात (संघात शॉर्ट घातलेल्या मुली दिसत नाहीत हा अपवाद वगळता) राहुल यांच्यात बरीच सुधारणा दिसते आहे. नेतृत्व स्वीकारायचं किंवा नाही हा निर्णय घेण्याचं स्वातंत्र्य म्हणा की तो असला-नसला अधिकार वापरण्याची मोकळीक, सत्तेसाठी हपापलेल्या बहुसंख्य काँग्रेस नेत्यांनी आधी राजीव, मग सोनिया आणि आता राहुल गांधी यांना मिळू दिलेली नाहीये. कारण ‘गांधी’ नावाचं नेतृत्व ही या कॉंग्रेसची अगतिक अपरिहार्यता आहे. सत्ता प्राप्तीसाठी कोणा-न-कोणा गांधीला नेता म्हणून स्वीकारणं ही सर्व वयोगटातील काँग्रेसजनांची मजबुरी कशी आहे, हे समजून घेण्याचा उमदेपणा आपणही दाखवायला हवा!

१९ जून १९७०ला नवी दिल्लीत जन्मलेल्या राहुल यांनी राजकारणात प्रवेश करुन आता सुमारे दीड दशक उलटलं आहे. पक्षाचं उपाध्यक्षपद त्यांनी स्वीकारण्याला येत्या जानेवारीत चार वर्ष पूर्ण होतील. (राहुल यांच्या त्या नवी दिल्लीच्या तालकटोरा स्टेडियमवर झालेल्या ‘राज्याभिषेकाचा’ प्रस्तुत भाष्यकार एक पत्रकार म्हणून साक्षीदार आहे!) अलिकडच्या काही वर्षात काँग्रेसचा सतत संकोच होत आलेला आहे. देशावर आघात करणारा आणीबाणीसारखा निर्णय घेतल्यानंतर झालेल्या लोकसभा निवडणुकीत इंदिरा गांधी व संजय गांधी यांच्यासकट अनेक दिग्गजांचा पराभव झाला तरी कॉंग्रेसला साडेचौतीस टक्के मतं मिळालेली होती. श्रीमती सोनिया गांधी यांनी पक्षाध्यक्षपद स्वीकारल्यावर तर काँग्रेस पक्ष केंद्रात सत्तारुढ झाला. उपाध्यक्ष म्हणून नेतृत्वाची इनिंग राहुल गांधी यांनी सुरु केल्यावर झालेल्या लोकसभा निवडणुकीत कॉंग्रेसला जेमतेम १९ टक्क्यांपेक्षा किंचित जास्त मतं आणि केवळ ४४ जागा मिळाल्या; त्यामुळे लोकसभेतील विरोधीपक्ष नेतेपदही गमवावं लागलं; दिल्ली विधानसभा निवडणुकीत तर काँग्रेस पक्ष भुईसपाट झाला; महाराष्ट्र, उत्तरप्रदेशसह अन्य काही विधानसभा आणि स्थानिक स्वराज्य संघांच्या निवडणुकांतही कॉंग्रेसला दारुण पराभवाला सामोरं जावं लागलेलं आहे; कर्नाटकसारखं एकमेव राज्य वगळता एकाही मोठ्या राज्याची सत्ता हाती नाही; गोव्याची हाती आलेली सत्ता (दिग्विजयसिंह यांच्या) गाफिलपणामुळे गमवावी लागलेली आहे…इतक्या व्यापक विपरीत परिस्थितीत आणि नैराशाच्या गर्तेत सापडलेल्या कॉंग्रेसच्या अध्यक्षपदी विराजमान होणारे राहुल हे पहिलेच नेते आणि ‘गांधी’ आहेत. कॉंग्रेसची अशी दुर्दशा होण्याला केवळ राहुल गांधी यांना जबाबदार धरणं बेजबाबदारपणा आहे. (या संदर्भातील सविस्तर विवेचनासाठी गावकरी या दैनिकाच्या दिवाळी अंकाला दिलेल्या मुलाखतीचा https://goo.gl/NjJvj6 या लिंकवरील मजकूर बघावा.) अलिकडे झालेल्या निवडणुकांत जनतेनं काँग्रेसला नाकारण्यामागे बेसुमार भ्रष्टाचार, नेत्यांमध्ये आलेली अक्षम्य मग्रुरी, पक्षात कार्यकर्त्याला मिळालेली दुय्यम वागणूक यासह अनेक कारणं आहेत. कारणांच्या त्या चक्रव्युहाचा भेद करण्याचं आव्हान राहुल गांधी यांच्यासमोर आहे. कॉंग्रेसचा संकोच झाला ही वस्तूस्थिती असली तरी कोणी काहीही वल्गना करो, एक राजकीय पक्ष म्हणून काँग्रेसची पक्ष पाळंमुळं अजून देशव्यापी आणि घट्ट आहेत; नजिकच्या भविष्यात तरी ती उखडून फेकल्या जाण्याची सुतराम शक्यता नाही. गरज आहे ती, त्या पाळंमुळांचं काळजीपूर्वक संगोपन करण्याची; ती जबाबदारी आता राहुल यांच्यावर आलेली आहे.

प्रत्यक्षात राहुल गांधी यांच्या समोरील आव्हाने विरोधी पक्षांपेक्षा वैयक्तीक आणि पक्षांतर्गत जास्त आहेत. politics is a serious and full time business हे न विसरता यापुढे स्वत:तील राजकीय क्षमता, नेतृत्वगुण, संघटन कौशल्य आणि प्रशासकीय पकड सिद्ध करण्यासोबतच निवडणुका जिंकून देण्याइतका स्वत:च्या नेतृत्वाचा करिष्मा राहुल गांधी यांना निर्माण करावा लागणार आहे. या सर्व गुणांचा कस आजवर लागलेलाच नव्हता; प्रशासकीय कौशल्य आत्मसात करण्याची मनमोहनसिंग यांच्याकडून शिकण्याची संधी राहुल यांनी विनाकारण गमावलेली आहे. वैयक्तिक पातळीवरचं हे आव्हान राहुल गांधी कसं पेलतात हे पाहणं उत्सुकतेचं आहे.

दुसरा भाग आहे तो पक्षांतर्गत. काँग्रेस पक्ष हा जाती-धर्म-भाषा-प्रांत अशा विविध पातळ्यांवर अनेक गट, उपगट, उप-उप-गटांत विभागलेला आहे. हे एवढ्यापुरतंच मर्यादित नाही तर हा पक्ष बहुसंख्येनं बेरक्या, सत्तालोलुप, संधीसाधू आणि महत्त्वाकांक्षी लोकांचा एक कळप झालेला आहे. परत एकदा सांगतो, दिल्ली दरबारचं पाणी चोवीस तास पिण्याच्या संस्कृतीत आकंठ बुडालेल्या एका बुझुर्गाने त्यांच्या एका ‘पठ्ठ्या’ला जे हिंदीत सांगितलं ते असं- ‘नये है, शहजादे अभी भी कॉंग्रेस पार्टी में’. मग एक दीर्घ पॉझ.

मग पुढे त्यांनी विचारलं,‘कॉंग्रेस मानो पिझ्झा हैं, समझे? पिझ्झा खाते हों ना?’

त्यावर त्या पित्तूनं मान डोलावली.
नेते पुढे म्हणाले, ‘ पिझ्झा का डिब्बा चौकोनी आवत हैं. हैं क्या नही? ’

पुन्हा त्या पित्तूनं मान डोलावली आणि बुझुर्ग नेते पुढे म्हणाले, ‘ पिझ्झा का डिब्बा चौकोनी आवत हैं, पर पिझ्झा होता हैं गोल और उसे खाते हैं त्रिकोन मे. समझ गये? ठीकसें सुनो भय्या, ये अपनी कॉंग्रेस पार्टी हैं ना, पिझ्झे जैसी है. सबके जल्दी समजमें नाही आवत हैं. हमरे बाल सफेद हुए राजनीती में. शहजादे (पक्षी : राहुल गांधी!) को ये नही मालूम…’ कॉंग्रेसमधले बुझुर्ग किती इरसाल, बेरके आणि तय्यारीचे आहेत याचं हे दर्शन आहे. अशाच बहुसंख्याशी राहुल यांचा सामना आहे. या बेरक्या, इरसाल काँग्रेसजनांना सत्तेची चटक लागलेली आहे आणि ती चटक पूर्ण करणारा गांधी त्यांचा कायम प्रिय असतो; त्याच गांधीला हे बहुसंख्य संधीसाधू डोक्यावर घेतात. या अशा बेरक्यांपासून राहुल यांना कठोरपणे सावध राहावं लागणार आहे.

काँग्रेसमधे असणाऱ्या केवळ सत्तेची पदे उबवणाऱ्या बहुसंख्य ज्येष्ठांना बाजूला करणं हे राहुल यांच्यासमोरचं एक महत्वाचं आव्हान असेल. राहुल यांच्यासारख्या तरुण नेत्याकडून काही ऐकावं किंवा त्याने घेतलेल्या निर्णयाची अंमलबजावणी करावी, अशी मानसिकता असणारे तसंच केवळ पक्षहिताचा विचार करणारे आणि गांधी घराण्यावर अव्यभिचारी निष्ठा असणारे मनमोहनसिंग, पृथ्वीराज चव्हाण, अशोक चव्हाण, अशोक गहलोत, जयराम रमेश, सुशीलकुमार शिंदे, मुकुल वासनिक, राजीव सातव यांच्यासारखे नेते पक्षात कमी आहेत; अशां कोणाच्या विरोधामुळे आपल्याला अध्यक्षपद मिळण्यास विलंब लागलेला आहे, हे एव्हाना राहुल यांच्या लक्षात आलेलं असेलच. विद्यमान काळात हे असं, पदं उबवणारं वृद्ध नेतृत्व पक्षवाढीसाठी फारसं उपयोगाचं नाही हे लक्षात घेऊन अशा सर्वांना निवृत्तीचा नारळ देण्याचा धाडसीपणा राहुल यांना दाखवावा लागणार आहे. (तपशीलासाठी अटलबिहारी वाजपेयी, लालकृष्ण अडवाणी, मुरली मनोहर जोशी, लालजी टंडन यांचा मोदी-शहा या दुकलीने कसा ‘चिवडा’ केला त्याचा अभ्यास राहुल यांनी करावा.) अशा आणि पंतप्रधानपदावर डोळा ठेवलेल्या, वाचाळवीरांची संख्या पक्षात बरीच आहे. सर्वोच्च नेत्याच्या किचन कॅबिनेटमधे असणाऱ्या आणि ‘हाय कमांड’ नावाखाली या सर्वांच्या दुकानदाऱ्या आहेत; या दुकानांच्या देशभर शाखाही आहेत; दिल्ली ते गल्ली असा विस्तार असलेली ही सर्व दुकानं बंद करुन पक्षात तरुणांचा भरणा करण्यावर राहुल यांना भर द्यावा लागणार आहे. अहमद पटेल, मोतीलाल व्होरा यांच्यापासून ही सुरुवात होते आणि चिदंबरम, दिग्विजयसिंह, कपिल सिब्बल, सलमान खुर्शीद, माणिशंकर अय्यर अशी ही यादी भली मोठी आहे. ही सर्व मंडळी केवळ सुगीच्या म्हणजे, सत्ता असण्याच्या दिवसात महत्वाची पदे उबवत सक्रीय असणारी अन्यथा हातावर हात ठेऊन गप्प बसणारी आहे. २०१४मध्ये पक्ष पराभूत झाल्यावर पक्षासाठी काम करण्याऐवजी आपापल्या कामधंद्यात कोणकोण मग्न झालेलं आहे याची माहिती घेतली तर, अशा सर्वांची नावे सहज कळतील. अशा ‘मनसबदारां’मुळेच कार्यकर्ता दुरावला आहे. या मनसबदारांना बाजूला सारत कार्यकर्त्याला पुन्हा प्रतिष्ठा मिळवून देण्याचं जे आश्वासन राहुल यांनी उपाध्यक्षपद स्वीकारतांना तालकटोरा स्टेडियमवर दिलं होतं ते पूर्ण करण्याची वेळ आता आलेली आहे; त्यातच पक्षाच्या वाढीची बीजं आहेत. नैराश्य आणि मरगळ यातून काँग्रेस पक्षाला उभारी देण्याची, जनमताचा पाठिंबा पुन्हा मिळवत एक राजकीय पक्ष म्हणून कॉंग्रेसच्या वाढीची सुरुवात राहुल यांना पक्षातूनच करावी लागणार आहे.

अलिकडच्या काळात आणि गुजरात निवडणुकीच्या निमित्ताने राहुल यांनी सुरुवात तर चांगली केलेली दिसते आहे. काँग्रेस सबळ होणं म्हणजे लगेच काही भाजप सत्तेतून पायउतार होईल असा ‘भक्ती’य विचार मुळीच नाही. सबळ विरोधी पक्ष असल्यावर सत्ताधारी पक्षाच्या मनमानीवर अंकुश राहतो; सत्ताधाऱ्यांची जबाबदारीची जाणीव वाढते. म्हणून आधी एक जबाबदार विरोधी पक्ष आणि नजीकच्या भविष्यातला सत्ताधारी पक्ष म्हणून कॉंग्रेसची उभारणी करण्यासाठी राहुल गांधी यांना मन:पूर्वक शुभेच्छा!

(छायाचित्रे – गुगलच्या सौजन्याने)


-प्रवीण बर्दापूरकर
संपर्क +९१९८२२०५५७९९ | [email protected]
============================
​‘डायरी’, नोंदी डायरीनंतरच्या’, ‘दिवस असे की…’, ‘आई’, ‘क्लोज-अप’, ‘ग्रेस नावाचं गारुड’, ‘समकाल’ या माझ्या पुस्तकांसाठी

लिंक – http://www.bookganga.com/ebooks/books/Bookapplet?AID=4736828222950359515
============================

संबंधित पोस्ट

  • Atul Achyutrao Sonak

    बाकी सर्व उत्तम, नेहमीप्रमाणे. 2014 नंतर निष्क्रीय काँग्रेसजनांमध्ये सिबल यांचा उल्लेख खटकला, पक्षाला हवी तेवढी मदत ते नेहमीच करत असतात

  • Kisshor Dargalkar ….
    विश्लेषण चांगले आहे, पण राहुलची तेवढी लायकी आहे का…

    • Dnyaneshwar Wadje · ….
      कधीही कुणाची #लायकी काढू नये…

      • Kisshor Dargalkar ….
        सार्वजनिक जीवनात लायकीच पहिली जाते,जो माणूस सातत्याने आपल्या पक्ष्याचा पराभव घढवुन आणतोय त्याची काय आरती करायची ?

  • Bhushan Bhaskar Bhale ·….
    राहुल समोरील आव्हाने दाखवून काँग्रेस आणि गांधी नेहरू घराणे किती महान आहे हे दाखवताना भाजपा बद्दल ची तुमच्या मनात अढी हे पण तुम्ही दाखवून दिले.देशाला स्वतंत्र काही फक्त नेहरू गांधी घराण्यानेच दिले नाही,देशातील असंख्य कुटुंबाने त्यात सहभाग दिला आहे.जे गांधी नेहरूला मिळाले ते त्या बाकीच्यांना मिळाले का?गांधी नेहरूंचा एक अणा चा सहभाग देश्याचा स्वातंत्र्यात आणि लाटलेे कोट्यवधी.आणि माज इतका की त्यांच्या शिवाय कोणी PM बनुच शकत नाही असे काँग्रेस आणि गांधी ला वाटते.

    • Kisshor Dargalkar ….
      >Bhushan Bhaskar Bhale, Praveen Bardapurkar यांच्या मनात bjp बदल आकस आहे हे स्पष्टच आहे,त्यांच्या सारख्या समाजवादी माणसाकडून आपण काय अपेक्षा करता ?

  • Dnyaneshwar Wadje ·….
    तो काँग्रेसचा अंतर्गत प्रश्न आहे…
    अन् नक्कीच… अनेक क्रांतिकारकांचा अनमोल वाटा आहे…
    पण गांधी-नेहरू कुटुंबियाचे योगदान कुणीच नाकारू शकत नाही..

  • Chandravadan Kudalkar ….
    rahulchi tajposhi kashi ayogya ahe hyavr bolg lihayla hava hota..

  • विजय तरवडे ….
    लेख छान आहे. पण मला वाटलं की गुजरातच्या संभाव्य निकालाबाबत तुमचा आडाखा देखील असेल त्यात.

    • खरं तर , दमणसोबतच वापी , सिल्वासा परिसरात फिरून आलो . सनदी आणि काही अन्य अधिकारी , काही राजकीय पक्षांच्या पदाधिका-यांशीही बोललो ; पण ,माहिती घेऊनही गुजरात निवडणुकीवर लिहिलं नाही . कारण सर्वांचा सूर एकच आहे . आणि हो , सध्या खूपजण लिहिताहेत . माझ्याकडे त्यापेक्षा वेगळं काही नाही म्हणून तूर्त थांबलो आहे .

  • Milind K. Alshi ….
    राहुल एकुणात प्रामाणिक आहे हे त्यांच्या वागण्या बोलण्यातून दिसत, पण हा प्रामाणिक पणा या दरबारी नेत्यांच्या फळीला बिल्कुलच न पचणारा आहे, त्यांना गांधी घराण्याचा मुखवटा हवा असतो पण त्यांचा प्रामाणिक पणा नको असतो
    हे सगळं राजीव गांधींनी पण भोगलं आता हेच राहुल पण भोगेल

  • Mohan Phule ….
    कांँग्रेस पक्ष व नेत्यांच यथोचित वर्णन… फक्त काँग्रेस पुढार्यांनी केलेल्या भ्रष्टाचारावर प्रकाश टाकला तर काय खरे आणि काय खरे हे आम्हाला कळेल…..

    • लेखात दिलेल्या लिंकवर जाणे आणि तो मजकूर वाचावा . तरीही समाधान न झाल्यास बोलू यात , आपण .

  • Prakash Paranjape ….
    मोजक आणी नेमकं विश्लेषण . अत्यंत स्पष्ट .गुंगी गुडीया story repeat होईलही पप्पुची .वाटत तर आहे .

  • Vitthal Deshmukh Thakare ….
    पाञता नसतांना केवळ गांधी घरात जन्मामुळे 125 कोटी जनतेच्या भविष्यासोबत बुल्युव्हेल गेम खेळु नये

  • Suvarna Hubekar ….
    VERRRY NICE ….ANALYSIS

  • Rajendra Ambatkar ….
    विचारसरणीला मतदार भाळुन मतदान करत असते तर सर्वधर्मसमभाव भ्रष्टाचारविरहीत विज्ञाननिष्ठ ज्ञाय्य शांततामय विकास ज्या काँग्रेची विचारसरणी व धेरण मतदारांपुढे जाहीरनामा ठेवणार्या उमेदवारांचा कधीच पराभव झाला नसता.दांभिकता दीशाभुल व भावनात्मक प्रलोभने यांना जनता जोपर्यंत बळी पडते तोपर्यंत प्रायोजित राजकारणाचीच सरशी होणार .जे नेते या प्रायोजकांच्या हातातले बाहुले बनत नाहीत त्यांची उचलबांगडी होते.झारीतील शुक्राचार्य हे प्रायोजकांचेच हस्तक असतात व प्रायोजकांच्याच ईशार्यांवर पाहीजे तशी पाहीजे तेंव्हा टोपी फीरवुन राजकीय ऊलथापालथ घडवुन आणतात ईंदीराजंनी तर अदृष्य परकीय हाताचा ऊल्लेखही केला होता ज्याच्या कडे प्रचंड पैसा मीडीया स्वार्थी राजकारणी यांची फौज असते व तो अदृष्य हात आंतरराष्ट्रीय वैध अवैधशस्त्र विक्रेत्यांच्या हीताचेच रक्षण करणार्यांना महत्व देतो.दंगल संघर्ष व छोटी मोठी युद्धे ही त्या अदृष्य हाताचीच करामत असते.मीडीया काय पोषणकर्त्यांची लाचार.विचारवंतांनी रणधुमाळीत वहावत न जाता जनतेला जे लाभदायक आहे त्याचाच पुरस्कार व प्रसार करावा हे योग्य.आज घडीची अत्यंत निकडीची गरज आहे.

  • Suresh G Diwan ….
    काॅंग्रेसची पाळंमुळं देशव्यापी घट्ट असती तर एवढा सुक्ष्म संकोच झालाच नसतां ! वल्गाना व सत्त्य यातल अंतर डोळसपणे न दिसणे हा भाबडा आशावाद नव्हे काय ?
    या पूढे कीमान राहूलच्या नेतृत्वा खाली काँग्रेस परतणे हे अशक्यातील अशक्य ! नाही कां ?

    • Devanand Vyawhare ·….
      कधीकाळी bjp देशावर स्वबळावर राज्य करेल अशी कधी वाटत होतं का?
      4 खासदारावली पार्टी आज जर देशावर राज्य करू शकते तर 60 वर्ष राज्य करणारी काँग्रेस पुन्हा का नाही?
      मराठी मध्ये म्हण आहे की मढी वरील खाली येतात याचा अर्थ खालचे मढी वर जातात।भरती नंतर ओहोटी येते त्यामुळे जास्त हर्ष करू नका

  • Madhav Bhokarikar ….
    समोर प्रबळ प्रतिस्पर्धी असेल तर आपली व आपल्या सहकाऱ्यांची तेवढी तयारी हवी. ते आज कॉंग्रेसमधे दिसत नाही कारण घर फिरले घराचे वासे फिरतात. माणसं पक्ष सोडून सोयीच्या ठिकाणी जात आहे. सोयीच्या ठिकाणी जाणं-येणं हे पूर्वीपासून चालत आलेले आहे व चालू रहाणार आहे.

  • Raj Kulkarni ….
    खूप समर्पक व संयमी शब्दात मांडणी केली आहे. सध्या कॉग्रेसची अवस्था अतिशय बिकट असून इंदिरा गांधी आणि सोनिया गांधी यांच्यासमोर जेवढी आव्हाने नव्हती त्यापेक्षा जास्त आव्हाने आजघडीला आहेत. आज खरेतर कॉग्रेसची अवस्था तळाशी फुटलेल्या व शीट फाटलेल्या जहाजासारखी आहे, अशा कठीण समयी राहुल गांधींनी पक्षाची धुरा हाती घेतली आहे. हे धाडसाचे काम आहे. कॉग्रेसची नव्यानं पुनर्बांधणी करण्याची जवाबदारी त्यांच्यावर आहे. राजीव गांधी याचा मुलगा असणं हे क्वालीफेकशन असू शकत नाही, हा जसा टिकाकारांचा मुद्दा अाहे, तसाच गांधी घराण्यातील हे डिसक्वालिफिकेशनही ठरू शकत नाही. अक्षरनामात माझा ‘कॉग्रेसचे अध्यक्षपद व गांधी नेहरू परीवार’ हा लेख मध्यतरी लिहीला होता आणि बिगुलवर ‘ फुटलेल्या जहाजाचे कप्तान राहुल गांधीं’ असे दोन लेख मागील आठवड्यात लिहीले होते. आपल्या लेखामुळे माझ्या माहितीत अधिक भर पडली.
    राहूल यांच्यावरील जवाबदारी ते कितपत यशस्वी होतात हे काळच ठरवेल!

  • Sunjay Awate · ….
    प्रवीण सर, उत्तम.

  • Balaji Sutar ….
    नेमकी मांडणी आहे ही. कॉंग्रेसवरील म्हाता-यांची पकड सैल करून तरुण आणि सरंजामी /पिढीजात वारसा नसलेली कर्तृत्ववान तरुण मंडळी कॉंग्रेसच्या राजकीय पटावर वावरायला लागली तर देशाच्या राजकारणाचं चित्र बदलू शकतं.

  • Meghana Wahokar ….
    काँग्रेस मध्ये हुशार तरुण तडफदार सुशील सुसंस्कृत आहेत उदा सिंधिया पायलट मुरली देवरांचा मुलगा मग राहुल गांधी का? आम्हाला का सजा ? केवळ काही विचारवंत बुद्धिवादी म्हणतात म्हणून ? की विरोध केला म्हणजे आपले मत ठळकपणे दिसेल ? सामान्य माणसाला काय सहनच करायचे आहे आत्ता पर्यंत अन्याय सहन केला आत्ता निदान अन्याय करणारा माणूस तरी बदलू निदान संधी तरी देऊ

  • Sharvari Kaloti-Joshi ….
    यदा यदा हि काँग्रेसस्य ग्लानिर्भवति भारत
    अभ्युत्थानम विरोधी पक्षस्य…………….
    परित्राणाय काँग्रेसजनां, विनाशाय च विरोधीनां
    काँग्रेस संस्थापनार्थाय, संभवति गांधी युगे युगे
    असंच काहीसं आहे.पक्ष संकटात असेल तेव्हा नेतृत्व यांनी करावं यावर एकमत असतं काँग्रेस नेत्यांचं.
    बाकी प्रतिक्रियेत संस्कृत व्याकरण शोधू नये मला इतपतच येतं 😂

    • Raj Kulkarni ….
      कॉग्रेस पक्षच अडचणीत आला की तो गांधी घराण्याच्या आश्रयाला जातो. कॉग्रेस पक्षात गांधींची घराणेशाही चालते असं म्हणण्यापेक्षा गांधी घराण्याशिवाय कॉग्रेस एकसंघ राहू शकत नाही हे वास्तव आहे.

      • Sharvari Kaloti-Joshi > Raj Kulkarni ….
        True! 😊
        देशासाठी प्राण देणारं खानदान… या घराणेशाहीबद्दल बोललं जात नाही विरोधकांकडून कारण या मुद्द्यावर या घराण्याशी स्पर्धा करता येत नाही कोणत्याच पक्षाला.

  • Arvind Joshi ….
    Rss चे organization किती विस्तसरलेले आहे। rss , सेविका समिती, ABVP, BMS, वनवासी कल्याण आश्रम, भारतीय किसन संघ, विश्व हिंदू परिषद, बजरंग दल, स्वदेशी जागरण मंच, दुर्गा वहिनी, आशा माझ्या माहितीत तरी 19 संघटना आहेत। तशी काही उभारणी काँग्रेस करू शकते का?

    • Nandkumar Sonar ….
      अश्या संघटना उभारण्या ऐवजी या संघटना उभारुन RSS समाजाच्या सर्व थरात फुटीरतेची बिजे कशी पेरत आहे, हे लोकांच्या समोर काँग्रेसने प्रभावीपणे आणण्याची यंत्रणा उभारली पाहीजे.
      सेविका समीतीच्या रांगोळ्या काढणाऱ्या बायका, अंधश्रध्दा पसरविणारे कार्यक्रम करणे, vhp, बजरंग दल सारखे धार्मिक दहशत निर्माण करणाऱ्या संस्था काँग्रेसने निर्माण करणे म्हणजे बुडत्याचे पाय डोहात होय.

      • Arvind Joshi ….
        मला फक्त संघटना व्यापक करण्याबाबत म्हणायचे होते। लोकांपर्यंत पोचले पाहिजे

  • Shahed G Shaikh ….
    Sachchai

  • P Gade · ….
    कुठल्याही प्रांतात दोनदा हरल्यावर कांग्रेस कधीच जिंकत नाही. फक्त पंजाब चा अपवाद. तमीलनाडु ओरीसा बंगाल कधीच गेले. उत्तर भारतातली एक दोन छोटी राज्ये, कर्नाटक सोडले तर कांग्रेस पाशी आहे काय

  • Rajeev Nawathe ….
    काॅंग्रेस मधल्या कोणत्याही दहा वरिष्ठ नेत्यांची लीस्ट काढा त्यांच्यामध्ये असं काय स्पेशल वैशिष्टय आहे ते इतर भारतीयांच्यात नाही ?
    आणि असेल तर ते सोनिया- राहुलपेक्षा सरस आहेत की नीरस ?
    नीरस असतील तर सोनिया- राहुल असे कोणत्या अॅंगलने सरस आहेत की देशासाठी काही भरीव करू शकतील ?
    इतर नेते सरस असतील तर एवढा लाळघोटेपणा का ?आणि किती काळ असां लाळघोटेपणा करायचा ? अंबानीच्या मालकीची रीलायन्स तशी गांधींच्या मालकीची काॅंग्रेस कां ?
    पक्ष फक्त गांधी-नेहरूंच्या गुडवीलवर एकवेळ चालवू शकतील पण किती वर्षे ? आणि कां ?
    आपण क्रिकेटची टीमही निवडुन घेत असतो मग सोनिया- राहुलमध्ये असं काय आहे म्हणुन त्यांच्या हाती एवढा पक्ष आणि देश सोपवावा !
    मोदींना विरोध ठीक आहे , पण मोदींना विरोध करण्यासाठी म्हणुन काॅंग्रेस ला सपोर्ट हे थोडं हास्यास्पदच वाटतं !

  • Surendra Deshpande ….
    माणूस चांगला पण

  • Krunali S….
    अहो इतरांची दुकानदारी बंद करायचे असेल तर ती बंद करणारया माणसाचा रेकॉर्ड क्लिंन असायला हवा व त्यांच्यात ती पात्रता हवी. इथे गांधी कुटूंबानेच खांग्रेसमध्ये दुकानदारी केली, हाजीहाजी करणारयांना मोठी पदे दिली, बोफोर्स, 3G, Coalgate सारखे घोटाळे केले. स्वत: पप्पूचे जर वर्णन करायचे झाले तर पप्पूच्या पणजोबाला लोकांनी बाजारात चांगले चालणारे एक खांग्रेसनामक दुकान चालवायला दिले होते. जे पणजोबांच्या मृत्यूनंतर पप्पूच्या आजीने वारसाहक्क सांगून बळकावले. नंतर, आजीच्या निधनानंतर पप्पूच्या वडिलांनी दुकानाचा गल्ला काबिज केला. पप्पूच्या वडिलांच्या निधनानंतर काही वर्षांनी पप्पूची आईने दुकानात घुसून दुकानाचा बळजबरीने ताबा मिळवला. आता आईने इतर कोणी दुकानाचा ताबा घ्यायच्या आतच पप्पूच्या हाती दुकानाच्या चाव्या सोपावल्या. आता पप्पूने सांगायला सुरूवात केली आहे की दुकान पणजोबाने आणि त्याच्या आजीनेच बांधले व टिकवले. त्यामुळे त्याची मालकी माझीच व मी इतरांची दुकाने बंद करणार. हे पप्पूचे वागणे हास्यास्पद आहे. ( ‘अक्षरनामा’वरुन )

  • ADITYA KORDE
    काही मुद्दे मला उगीच नोंदवावेसे वाटत आहेत ( म्हणजे कोणी दाखल घेणार नाही हे माहिती आहे तरी …) १.”हिंदुत्वाचा एकांगी विचार करणारांनी या देशात गांधी आणि नेहरू यांची अवहेलना व द्वेष करण्याची निर्माण केलेली एक दीर्घ तिरस्करणीय परंपरा आहे….” ह्यातले गांधी म्हणजे महात्मा गांधी असे असावे किंवा जर गांधी म्हणजे राहुल आणि त्याचे वडील आजी वगैरे असेल तर ते चूक नाही पण उगाच घोळ होतोय २.१३२ वर्षांची परंपरा असलेला कॉंग्रेस आणि इंदिरा कॉंग्रेस हे वेग वेगळे आहेत हे पहिल्या परिच्छेदात लिहून लेखक स्वत:च लगेच ते विसरले आहेत असे वाटते. ३. “राहुल गांधी यांच्या आजी इंदिरा गांधी आणि वडील राजीव गांधी यांनी तर या देशासाठी प्राणाचं मोल दिलेलं आहे.” हे अत्यंत वादग्रस्त वाक्य आहे. स्वत: उभे केलेले भस्मासुर त्याला ते स्वत: बळी पडले हे देशासाठी केलेले प्राणार्पण? मग १९८४च्या शीख दंगलीत मारले गेलेले लोक देशाचे दुष्मनच कि …. अर्थात राहुल गांधी त्यांच्या वैयक्तिक दु:खाचे भांडवल करत असतील तर ते लज्जास्पद नाही का … ४.”सर्वधर्मसमभाव हा पाया असलेल्या या देशाच्या लोकशाहीत …” ह्या देशात सर्वधर्म संमभाव कधीच नव्हता आणि लोकाशाही सध्यातरी नाही …. मुख्य म्हणजे सर्वधर्म समभाव सर्व धर्मियांनी मिळून सांभाळायची गोष्ट असते फक्त बहुसंख्य लोकांनी नाही ५.” काँग्रेसची अशी दुर्दशा होण्याला केवळ राहुल गांधी यांना जबाबदार धरणं बेजबाबदारपणा आहे.”… कालो वा कारणं राज्ञा, राजा वा काल कारणंI इति ते संशयो माभूते, राजा कालस्य कारणंII भावार्थ: एखाद्या देशाच्या, समाजाच्या अभ्युदयाला किंवा अवनतीला जबाबदार कोण? राजा( सरकार), तो समाज, कि काळ? असा प्रश्न मनात उभा राहील तेव्हा मनात अजिबात संदेह येऊ देऊ नका. राजा हाच त्याला कारणी भूत असतो. आधुनिक लोकसत्ताक भारतात, भारतीय जनता हीच राजा आहे आणि राजाने आपले कर्तव्य निष्ठेने पार पडायचे असते नाही का?
    ( ‘अक्षरनामा’वरुन )

    • >> कितीही प्रतिकूल असलं तरी समोरच्याने केलेल्या प्रतिवादाची दखल मी घेतोच कारण समोरच्याला एक मत असतं , त्याला प्रतिवादाचा हक्क असतो हे मला मान्य आहे . अर्थात , समोरच्याचं प्रतिपादन स्वीकारायचं किंवा नाही हा माझा हक्क मात्र शाबूत आहे !
      या संदर्भातील सविस्तर विवेचनासाठी गावकरी या दैनिकाच्या दिवाळी अंकाला दिलेल्या मुलाखतीचा https://goo.gl/NjJvj6 या लिंकवरील मजकूर बघावा. लिंक वरील मजकूर वाचा एकदा , मग बोलू यात आपण नक्की . माझा संपर्क क्रमांक दिलेला आहेच !

      • ADITYA KORDE
        >>Praveen Bardapurkar…प्रतिसादाची दाखल घेतल्याबद्दल खरेच धन्यवाद . तुम्ही सांगितलेली दिवाळी अंकातली मुलाखत वाचली …बहुतांशी पटली. काही मुद्दे नाही पटले त्यावर सविस्तर लिहीन…पण एकंदरीत उत्तर पेशवाईत जसा सावळा गोंधळ मजला होता आणि त्याचा एक परिपाक म्हणून दुसर्या बाजीरावासाराखा नादान माणूस सत्तेवर आला हे प्रसंगोचीतच झाले . आता मराठी राज्याच्या र्हासाचे सगळे खापर दुसर्या बाजीरावावर फोडायचे कि नाही तर हो ही आणि नाही ही. किंवा मोगल घराण्याच्या( हे जास्त सयुक्तिक वाटते )शेवटी जशी अनागोंदी माजली होती तशीच अवस्था कॉंग्रेस मध्ये माजली आहे … वाटत नाही ह्यातून काही चांगले होईल…आजच बातम्या बघताना अहमद पटेलना गुजरातचा मुख्यमंत्री बनवण्याचे षडयंत्र पाकिस्तानी राजादुताबरोबर झालेल्या बैठकीत शिजले असे स्वत: मोदिना म्हणताना ऐकले . म्हणजे त्यांनाकाय म्हणायचे आहे पहा . आणि बहुसंख्य हिंदू असलेल्या गुजराती जनतेलाही तो तसाच कळतो जसा मोदीना अभिप्रेत आहे .हिंदू आजपर्यंत भारतात हिंदू धर्माच्या नावाखाली एक आलेले नव्हते आता जर ते आले तर ती भारताचा(हळूहळू) पाकिस्तान बनण्याची सुरुवात असेल … हिंदुंच्या चांगुलपणावर आणि सदसद्विवेकावर माझा विश्वास आहे. (दुसरे करू काय शकतो म्हणा ….)

  • Alok Jatratkar ….
    Overall and balanced analysis of Congress and Rahul. Liked it sir.

  • Rs Pim ….
    I like it

  • Roopesh Patil

    ठीक आहे सर. तोंडात (सत्तेचा) सोन्याचा चमचा घेऊन आलेला अन 2004 ला खासदार झालेला माणूस तब्बल 13 वर्षांनी म्हणजे 2017 मध्ये बोलायला शिकला, mature झाला असं तुमचं म्हणणं आहे. असो.. हे ध्यान आपल्या देशाच्या नशिबी कधी ना कधी पंतप्रधान म्हणून आहे. दुर्दैव देशाचं, दुसरं काय?

  • Arun Puranik ….
    लोकशाही त प्रबल विरोधी पक्ष हवा च ,सत्ताधारी माजू शकत नाही कांग्रेस समोर हे आवान्ह राहुल गांधी कसे सिवकारतात यावर यश अवलंबून आहे भारत ला प्रबल विरोधी पक्ष हवाच.

  • Kishor Katti ….
    This article again shows the desperation and hopeless feeling of Congress party to have“GANDHI’s” name as the leader.
    If we go with your statement that congress is 131 years old party then why it has failed to develop top level leadership from the grassroots worker level? Why a non GANDHI cannot become president of this Grand Old Party (GOP)? Why they have to depend on dynastic rule?
    Do you have any reasonable explanation on this?
    Coming to the point of defaming Nehru, Gandhi family.
    Why this is happening only about this family and not about others?
    Here is the reason. This dynasty first started using personal information of other politicians to silence them politically.
    Just for your kind information, during Janata Government in 1978, same dynasty had released very derogatory personal information about then Bihar Chief Minister Karpuri Thakur, Atal Bihari Vajpai, and so many other leaders. They printed booklets of this false propaganda material and distributed on the Mumbai local railway stations. I had read them myself.
    Naturally, others too would reciprocate with the same kind. What is wrong in this? Once dynasty started this process then they cannot say this is गलिच्छ.
    Are you implying that when dynasty does the same it is ok but if opposition does it then it is गलिच्छ? If you think so then that is your hypocrisy.
    Another point where I do not agree with you, Indira Gandhi did not die for the nation.
    She died because of her over-adventurous game of playing with the fire called Khalistan.
    She was playing a DIRTY policy of deliberately ignoring Khalistani movement to discredit Akali Dal government in Punjab.
    She wanted to get back power in Punjab and that is why she purposely allowed Khalistani terrorists to kill innocent People in Punjab.
    There were hit lists issued everyday from the Golden Temple to kill innocent people. Public transport buses were stopped and non Sikhs were killed with bullets.
    I hope as a reporter back then, you have not forgotten those bone chilling sad news.
    In 1982, I have seen pictures of Khalistani terrorists entering Indian border from Pakistan, in a tractor trailer with AK47’s. These pictures were published in one of the India Today editions.
    If this was so open then do you think Indira Gandhi did not know who were supporting Khalistani terrorists? Why she did not act for 4 years (till Operation Blue Star in 1984)?
    It was only because of her narrow minded power hungry attitude that she allowed massacre of innocent people for 4 years.
    Her game plan was to first discredit Akali Dal government and impose president’s rule in the state. Then take a military action on golden temple to kill all the terrorists.
    By doing so, she wanted to present herself as a strong leader who did not hesitate to take strong action.
    With this image, she wanted to fight 1985 general election and win it again.
    Hence all her moves in this matter was political. There was no consideration of the country and the people of India.
    But it backfired on her. She never anticipated that military victory in Operation Blue star will come with so much of bad blood, bad publicity.
    When Sikhs saw the images of army tanks entering golden Temple and destroying it, they were infuriated.
    Hence she was killed. At least that is what the official story is.
    Hence she did not die for the country but she died because of her blunders.
    Hence don’t call it as martyr. This is typical congress propaganda.
    Last time I said you belong to the congress mould, which you did not like but your these comments confirm my observation.
    If you are writing for Congress party then that is fine but declare it honestly.

    • in this blog I never said that THIS congress is 131 years old I said ‘२८ डिसेंबर १८८५रोजी स्थापन झालेल्या म्हणजे १३२ वर्षांची परंपरा असलेला कॉंग्रेसचा विचार’ and about this congress ‘१९६९ साली झालेल्या काँग्रेस ( आय किंवा इंदिरा ) पक्ष ‘. as i said to you earlier also so many times ; after spending so many years in journalism now i am not committed to any political thought/person/institute… to be very honest मी आता विवेकवादी झालोय . समाज आणि राजकारणाकडे बघतांना राजकीय रंगाचा चष्मा न घालण्याचा निर्णय मी घेतलेला आहे but , you free to form opinion about me and my writing !

  • Rajeev Nawathe ….
    125 कोटी जनतेमध्ये फक्त राहुल आणि प्रियांकाकडे लोकांनी डोळे लाऊन बसणं हेच देशाचं दुर्भाग्य आहे !

  • Ashutosh Adoni ….
    पैतृक वारशाने ऐन तारुण्यात पक्ष संघटनेत क्रमांक दोनचे पद आणि त्याआधी तब्बल दीड दशक जबाबदारीविना सत्तेचे मखर लाभूनही ज्यांना आपली राजकीय जाण,प्रगल्भता वाढवता आली नाही आणि वयाच्या 47 व्या वर्षीही एन आर आय टाइपची अतिशय मूर्ख मुक्ताफळे आपल्या अंगभूत वकुबाने जो जमेल तिथे व्यक्त करीत असतो त्या नेतृत्वाला आपल्यासारख्या अतिशय अनुभवी,राजकारणाचे सखोल चिंतन असणाऱ्या प्रगल्भ राजकीय विश्लेषकाने इतक्या गांभीर्याने घ्यावे याचेच आश्चर्य वाटले.
    श्री राहुल गांधींना राजकारणात कवडीची रुची नसताना त्यात ढकलण्याची चूक सोनियाजीनी केली.आता ही अध्यक्षपदाची माळ म्हणजे घोडचूक आहे.नेतृत्वाचा खरा कस आणि संधी विरोधी पक्षात असतानाच उपलब्ध असते.गेली तीन वर्षे मोदींना कोंडीत पकडण्याच्या कितितरी संधी समोर चालून आल्या असताना अचानक अज्ञातवासात जाणाऱ्या या नेत्याने स्वतःला सिद्ध करण्याची संधी कायम गमावली आहे.त्यात त्यांचा दोष नाही.त्यांचा तो पिंडच नाही.आयुष्यभर घाक राजकारणात तरबेज असणारे काँग्रेसी सुभेदार राहुलजींना खिशात गुंडाळून ठेवतील.
    या क्षणी राहुल ऐवजी प्रियंकाना मैदानात उतरवलं असत तर देशाच्या राजकारणाला खरच वेगळच वळण लागलं असतं.

  • Kedar Prabhune ….
    सुंदर विश्लेषण. चटक आणि गांधी मस्तच,!

  • Sameer Gaikwad ….
    मार्मिक नेटके विश्लेषण..

  • Rajendra Ambatkar ·….
    काँग्रेस अध्यक्ष पदाची ऊठाठेव करणारे प्रश्न विचारतात गांधी घराणेच का हवे असते? ज्या घराण्याकडे काँग्रेसची धोरणे प्रामाणिकपणे राबविण्याचा वारसा आहे त्यांच्यावरच खरे काँग्रेसी विश्वास टाकणार.बाकी 56″फाटलेल्या अंधभक्तांची आदळआपट चालणारच.राहूलजींची निवड यथार्थ झाली. काँग्रेस संपली म्हणणार्या नाटक्या रडुबाईला औरंगजेबाचे अस्तित्व जाणवायला लागले…..राहुलजींचे मनपूर्वक अभिनंदन. प्रायोजित राजकारणाचा अंत होवो ही जनतेची ईच्छा समर्थपणे पार पाडो.

  • Anil Shende ….
    काँग्रेसची पाळेमुळे पूर्णपणे उखडली नसली तरी उखडली नक्कीच आहेत.आणि हा असा बावळट ,मठ्ठ आणि पळपुटा सेनापती मिळाल्यामुळे म. गांधींची काँग्रेसच्या विसर्जनाची इच्छा तो लवकरच पूर्ण करेल यात मला मुळीच शंका वाटत नाही.

  • Sanjay Gite ….
    इतरांनी कटोरं उपड केल की लोक पुन्हा काॅग्रेस कडे वळतात.

  • Santosh Bhoomkar …
    Very insightful and unprejudiced article.

  • Sutar Subhash ….
    खरय, पण लोक खुप हुशार होत आहेत, प्रक्रिया सुरू आहे. यापुढे कुणाला गृहीत धरून आता राजकारण होणार नाही. घराघरात कार्यकर्ता, नेता झाला आहे. वास्तव स्वरूपात काम होणारे. …पक्ष व नेते टिकतील. चुत्या मारायचे दिवस…इतिहास जमा वाटेवर..