नव्वदीच्या उंबरठ्यावरचा आशावादी कॉम्रेड !

bardhan
आत्ममग्न भासणा-या अजय भवनातील एका साध्या खोलीत भाई बर्धन यांची भेट झाली तो, त्यांचा वयाच्या ८८व्या वर्षाचा शेवटचा दिवस होता . चेहे-यावर वार्धक्याच्या खुणा सोडल्या तर १९८०च्या सुमारास पाहिलेली त्यांची ऐट आणि नागपूरच्या पत्रकार भवनात काय किंवा रस्त्यावर काय, मोर्चात मूठ वळवून घोषणा देणारी बर्धन यांची चिरपरिचित सळसळती देहबोली कायम होती . ओळखीला उजाळा मिळाल्यावर मराठीत गप्पा सुरु झाल्या . नागपूरच्या मामासाहेब घुमरे ते महेश एलकुंचवार , शंकरराव गेडाम , जांबुवंतराव धोटे , नितीन गडकरी ते विजय दर्डा , अशा अनेकांचे क्षेमकुशल त्यांनी विचारले . सुमतीताई सुकळीकर यांची आठवण अपरिहार्य होती ; कम्युनिस्ट बर्धन आणि हिंदुत्ववादी सुमतीताई यांच्यातील भावाबहिणीचे नाते राजकीय सीमेपारचे म्हणून आजही बहुचर्चित कौतुकाचे आहे . मराठीत काय वाचताहात, या विषयावर आलो तेव्हा, एलकुंचवार यांचा उल्लेख निघाला .

‘ओळख नाही त्यांची’ असे म्हणत एलकुंचवारांच्या लेखनाचे कसे चाहते आहेत हे सांगत बर्धन यांनी विचारले , ‘एलकुंचवार वयाने मोठे असतील ना माझ्यापेक्षा ?’.

मग बर्धन यांचे वय विचारले तर म्हणाले , ‘मी वाढदिवस साजरा करत नाही आणि लक्षातही ठेवत नव्हतो पण, अलीकडे गिरीश गांधींचे वाढदिवसाला पत्र येते म्हणून वाढदिवसाची आठवण राहते , कालच आले त्यांचे पत्र’ .
‘कधी आहे तुमचा वाढदिवस’, विचारले तर म्हणाले ‘उद्या!’ .
‘वय ऐंशी असेल ना तुमचे?’,हे विचारल्यावर निष्कपट आणि निर्व्याज हसत बर्धन म्हणाले ‘उद्या मी ८९व्या वर्षात पर्दापण करतो आहे !’      त्यानिमित्ताने मुलाखत द्या म्हटले तर ठामपणे नाही म्हणाले .
अर्धेंदू भूषण बर्धन हा भारतीय राजकारणातला व्रतस्थ अविचल निष्ठेचा एक तेजस्वी लाल तारा आहे . जन्म १९२५सालचा; वयाच्या १५व्या वर्षी म्हणजे, १९४० साली त्यांनी कम्युनिस्ट पक्षात प्रवेश केला आणि आज ७३ वर्षे उलटली तरी ते त्याच पक्षात आहेत . बर्धन नावाचा बंगालीबाबू १९४०च्या दशकात नागपूरला आला व अस्सल नागपूरकर आणि पक्का मराठी झाला ! बर्धन यांना बंगाली , मराठी , इंग्रजी , हिंदी आणि उर्दू भाषा इतक्या पूर्ण अवगत आहेत की त्यांची मातृभाषा कोणती हा प्रश्न पडावा . वक्तृत्व प्रपात कोसळावे तसे . या बहुभाषकतेमुळेच बर्धन जनमानसात रुजले आणि एक विशाल वटवृक्ष झाले . पोथीनिष्ठता हाच अलंकार आणि एकारलेपण हे भूषण ही , कम्युनिस्टांची ओळख बर्धन यांना मान्य नाही . हा माणूस मनाच्या गाभा-यातून रसिक . कवितेवर , गाण्यावर प्रेम करणारा . सुरेश भट यांच्यासारखा कलंदर कवी मित्र असल्याने कवितेच्या थेट हृदयाला भिडण्याची सवय बर्धन यांना आहे . एका वेगळ्या अर्थाने भाषा , धर्म , जात आणि राजकीय सीमा ओलांडलेले ए.बी.बर्धन महाराष्ट्राचे दिल्लीतील राजदूत आहेत . पक्षाचा जाहीरनामा आणि मार्क्स जसा मुखोद्गत तसाच गायत्री मंत्रही …पुढे जाऊन गायत्री मंत्रातील शोषणमुक्ती आणि विज्ञानवाद पटवून देण्याची हातोटीही आहे.
एक कामगार नेता , एक टर्म आमदार आणि कम्युनिस्ट पक्षाचे देशातील सर्वोच्च पद हा बर्धन यांचा तब्बल ७३ वर्षांचा राजकीय प्रवास आहे . हे सर्वोच्च पदही १६ वर्ष सांभाळल्यावर स्वत:हून सोडले . राजकीय निष्ठात कोणतीही तडजोड नाही आणि मोहालिप्त वज्रनिर्धारामुळे या प्रवासात हा माणूस कधीही पथभ्रष्ट झाला नाही असे त्यांचे राजकीय चारित्र्य खणखणीत आणि सालस आहे . आमदार म्हणून मिळणारा एकही फायदा न घेणारे बर्धन कदाचित देशातील एकमेव राजकारणी असावेत . मानवी समतेचे गीत केवळ लोकशाहीवादी राजकीय विचासरणीतूनच गाता येते हा दुर्दम्य आशावाद बाळगणारा असा राजकारणी दुर्मिळच .
गप्पांच्या ओघात आजच्या राजकारणाचा विषय आला . बर्धन म्हणाले , ‘देशाची परिस्थिती केवळ वाईटच नाही तर इतकी चिंताजनक होईल अशी कधी कल्पनाही केलेली नव्हती . आज राजकारणात मूल्य नाही तर पैसा महत्वाचा झाला आहे पण , माझा जनतेवर विश्वास आहे . आज नाही उद्या या देशातील जनता ही परिस्थिती बदलून टाकेल असा मला खात्री आहे’ , असा ठाम आशावाद त्यांनी व्यक्त केला . वयाच्या नव्वदीच्या उंबरठ्यावर असलेल्या कॉम्रेड बर्धन यांच्या या आशावादाला सलाम .
( लोकमत वृत्तपत्र समुहाचा राजकीय संपादक म्हणून नवी दिल्लीत नोकरी करत असताना ‘दिल्ली दिनांक’ या सदरासाठी 28/9/2013 रोजी लिहिलेला हा मजकूर पुनर्मुद्रित )

 ” बावन्नकशी ए. बी. बर्धन !” हा सविस्तर मजकूर पुढच्या ब्लॉगमध्ये

-प्रवीण बर्दापूरकर 

९८२२०५५७९९ / ९०११५५७०९९

संबंधित पोस्ट

  • N G DEODHAR….

    Excellent and quite touching. Real Comerade !!!

  • Somnath Sawale….
    Ase rajkiya charitrya durmilch

  • Somnath Patil….
    शंभर नंबरी कॉम्रेड.

  • DrMohan Potdar ·….
    Maza manacha mujara .

  • Ankush Bhalekar ….
    Good write up. I feel that only spiritually evolved person can become a communist. Bardhan was such a person.

  • Prabhakar Nikum ….
    Com vardhan amar rahe.

  • Hemant Gharote….
    The only real comrade
    Gem of Nagpur
    Father of trade unionism

  • Hemant Gharote….
    The only real comrade
    Gem of Nagpur
    Father of trade unionism

  • Chhaya Khandekar wahhhh…..
    .sunder shabda sumnanchi shradhanjli…nice

  • Suresh G Diwan ….
    सगळं खरे आहे , कौतूतास्पदहि आहे पण शेवटी कम्युनिस्ट या देशाच्या संस्कृतीचे मारेकरी !
    लोकशाहीच यांना पटत पचत नाही !

  • कॉमरेड बर्धन वरील जुन्या लेखात २०१३ साली त्यांनी देशातील परिस्थिति चिंताजनक आहे असे म्हटले होते.

    आज २ वर्षांनंतर आपल्याला काही बदल झालेला दिसतो का?

    Thanks & with best regards,
    Umakant Pawaskar
    9920944148

    • परिस्थितीत बदल झाला नाही पण , तो होणारही नाही .
      कारण राजकीय व्यवस्था बदलून सर्व प्रश्न सुटणार नाहीत आणि सर्व समस्यांचे उत्तर मिळणार नाही .
      त्यासाठी वैयक्तिक पातळीवर प्रत्येकाला बदलावे लागेल आणि तो स्वच्छ , सकारात्मक , शिस्तशीर बदल ही समाजाची मानसिकता व्हावी लागेल .
      असो .
      -प्रब

  • Sopan Pandharipande …
    RIP,Bardhan Saheb, I interviewed you twice. Once in 1994 at Parwana Bhavan in Nagpur, when you first became the General Secretary of CPI and in 2011 at Com. Mohan Sharma’ s house in 2011. In the second interview, when I mentioned that Communist movement was losing steam world over, you instantly, shot back, ” You are wrong gentleman. Only last month, our Delma Rouseff has won the election and became Prime Minister of Brazil. Dont forget that Communist movement is gaining strength, not in India but in other countries also. So don;t write us off.” Sir, I was really flabargasted by your repartee. Sir, as a fellow Nagpurian, I must admit that you really were great and will remain so at least in my heart!!!

  • Shrikant Sahebrao Deshmukh …
    Lal salam comred.

  • Kakade Tarkeshwar….
    विनम्र अभिवादन

  • Vijay Ganacharya ….
    Leader of outstanding commitment .He lived simple life and set examples to us.I will cherish his memories and time spent with him.He has always loves me. My red salute to this Great Soul.

  • Sunita Patil ….
    khar aahe parantu farach kami lok yachi dakhal ghetat hi durdaivachi bab aahe

  • Snehja Rupwate ….
    Great great man …!

  • Jaya Natu

    I attended his workshop at Belgaum,a few yrs. back.A simple man with multifaceted personality.