चितळेंचा चिवचिवाट !

जागतिक किर्तीचे जलतज्ज्ञ, आदरणीय डॉक्टरेट माधवराव चितळे यांनी विकासासाठी स्वतंत्र मराठवाडा आवश्यक असल्याचं प्रतिपादन केलं आहे. माधवराव चितळे यांच्या या विधानाचा आमचे मित्र जल अभ्यासक, समान पाणी वाटपासाठी स्वत:ची नोकरी बाणेदारपणे पणाला लावणारे, त्यासाठी उच्च न्यायालयाचे दरवाजे ठोठावणारे डॉ. प्रदीप पुरंदरे, ज्येष्ठ पत्रकार निशिकांत भालेराव आणि एस एम देशमुख यांनी सुसंगतवार समाचार घेतलेला आहे; तर यानिमित्ताने विकासाची आत्यंतिक तळमळ असणारे, चळवळे, उच्चविद्याविभूषित श्रीकांत उमरीकर यांनी शेतकरी संघटनेच्या पांच राज्य स्थापन करण्याच्या भूमिकेची पुन्हा री ओढत माधवराव चितळे यांच्या फुटीरतावादी मागणीला व्यापक केलं आहे. (निशिकांत भालेराव आणि श्रीकांत उमरीकर यांच्या पोस्ट या मजकुराच्या शेवटी दिल्या आहेत)

स्पष्टपणे सांगायचं झालं तर; हे ज्यांच्या संदर्भात घडलं त्या दोघांना मिळालेल्या पुरस्कारकर्त्यांच्या तारतम्याबद्दल शंका यावी अशी स्थिती आहे. ज्या वृत्तपत्रात माधवराव चितळे यांचा स्वतंत्र मराठवाडा निर्मितीची मागणी करणारा चिवचिवाट प्रकाशित झालाय त्या वृत्तपत्राच्या संपादकांच्या नावे अग्रलेख मागे घेण्याचा जागतिक किर्तीचा नीचांक आहे तरी त्यांना, स्वतंत्र विदर्भाचं समर्थन करणाऱ्या आयोजक आणि पाहुण्यांच्या हस्ते प्रबोधनकार ठाकरे यांच्या नावाने पुरस्कार दिला जातो आणि मराठवाडा स्वतंत्र नाही तर विकसित झाला पाहिजे यासाठी ज्यांनी आयुष्यभर अव्यभिचारी व्रत धरलं, त्या गोविंदभाई श्रॉफ यांच्या नावाचा पुरस्कार लहान राज्यांचे समर्थक असणाऱ्या माधवराव चितळे दिला जातो; यावरून पुरस्कारकर्त्यांची निवड करणाऱ्या परीक्षकांचे आणि तो देणाऱ्या आयोजकांचे आकलन किती सुमार आहे हे जसं दिसतं तसंच हा पुरस्कार स्वीकारणारे वैचारिकदृष्ट्या किती कोडगे आहेत याचंही दर्शन घडतं !

माधवराव चितळे हे ज्या विचाराचे आहेत तो विचार (म्हणजे राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ !) छोट्या राज्यांचा समर्थक आहे. याच विचाराच्या वडीलांनी आपल्याला कसं घडवलं हे माधवराव चितळे यांनी महाराष्ट्र टाईम्सच्या रविवार १९ जून २०१६च्या अंकात लिहिलेलं आहे. “वडील संघाचे काम करीत होते, तरीही पं. नेहरूंच्या या योजनेत मी योगदान द्यावे व देशाची बांधणी करण्याच्या कामी हातभार लावावा, असा त्यांचा आग्रह होता. राज्यात राहून पाणी क्षेत्रातच काम करावे, हा निर्णय मी वडिलांच्या दिशादर्शनामुळेच घेतला. अभियांत्रिकीनंतर पाणी क्षेत्रातच काम करण्याचे मी ठरविले. मला सर्वार्थाने वडिलांनीच घडविले. ”, असं या मजकुरात माधवराव चितळे यांनी नमूद केलेलं आहे. ज्यांची जडणघडणच छोट्या राज्याच्या समर्थनाची आहे त्यांनी आता उत्तरायुष्यात स्वतंत्र मराठवाड्याची मागणी करावी यात आश्चर्य काहीच नाही. विकासासाठी वेगळं राज्य नाही तर राजकीय इच्छाशक्ती महत्वाची असते आणि त्यात मराठवाडा अजूनही मागे पडतो आहे त्यामुळे राजकीय इच्छाशक्ती कशी वाढेल यासाठी चार मोलाचे शब्द जर माधवराव चितळे यांनी  सांगितलं असतं , तर ते योग्य मार्गदर्शन ठरलं असतं. पण आजवरच्या आयुष्यात कधीच किमान ठोस भूमिका न घेण्याच्या लौकिकाला जगत आणि जागत माधवराव चितळे यांनी स्वतंत्र मराठवाड्याच्या मागणीचा व्यर्थ आणि केविलवाणा चिवचिवाट केलेला आहे.

ज्या क्षेत्रात काम आहे त्या सिंचन क्षेत्रातील अनुभवाच्या आधारे काही सांगण्याचं सोडून स्वतंत्र मराठवाडा स्थापनेसाठी माधवराव चितळे यांनी रेल्वे, दुग्धविकास आणि कुरण विकास असे आधार घेतलेले आहेत. इथे एक उल्लेखनीय बाब म्हणजे विदर्भवादी केंद्रीय मंत्री नितीन गडकरी यांनीही गेल्याच पंधरवड्यात स्वतंत्र होण्यासाठी विदर्भ आर्थिकदृष्ट्या कसा सक्षम नाही हे प्रतिपादन करतांना दुग्ध विकासाचंच उदाहरण देत स्वतंत्र विदर्भवाद्यांना उचकावलं आहे ! शेतकऱ्यांच्या कर्जमाफीवरून राज्य सरकारबद्दल तीव्र नाराजी दाटून आलेली असतांना कुणाच्या तरी इशाऱ्यावरून लोकांचे लक्ष अन्यत्र वेधण्याचा हा रचलेला डावही असू शकतो आणि त्यात माधवराव चितळे यांनी भाग घेतला असावा, असं म्हणण्यास वाव आहे.

ज्या सिंचन खात्यात इतकी वर्ष नोकरी केली त्या सिंचन खात्यानं राज्यात सिंचनासाठी समान पाणी वाटपाची भूमिका स्वीकारावी यासाठी माधवराव चितळे यांनी कधी आग्रह धरल्याचा दाखला नाही. संयुक्त महाराष्ट्र अस्तित्वात आल्यावर सिंचनासाठी जर समन्यायी पाणी वाटप झाले असतं तर आज विदर्भ व मराठवाड्याच्या कृषी क्षेत्राची जी काही ससेहोलपट झालेली दिसते आहे तशी झाली नसती. उलट शेती भरभराटीला आलेली असती आणि बळीराजा ओंजळीत मरण घेऊन जगतांना दिसला नसता. आहे तो जल कायदा कठोरपणे अंमलात आणावा, असाही आग्रह सिंचन खात्यात इतक्या मोठ्ठाल्या पदांवर आणि राज्य व केंद्र सरकारात मोक्याच्या जागांवर काम करतांना माधवराव चितळे यांनी वेळीच धरला असता; त्यांच्या वजनाचा योग्य वापर केला असता तर शेती मातीमोल झाली नसती आणि हे राज्य सुजलाम सुफलाम झालं असतं. माधवराव चितळे यांनी मराठवाड्याचं पाणी अडवणाऱ्या नेत्यांच्या विरोधात शासक म्हणून कणखरपणा दाखवला असता; विदर्भाच्या सिंचनाचा निधी पश्चिम महाराष्ट्रात पळवून नेणाऱ्या पुढाऱ्यांच्या विरोधात जर संघर्षाची भूमिका घेतली असती ते पाणी विदर्भ व मराठवाड्याला मिळून या दोन्ही प्रदेशात कुरणंच कुरणं विकसित झाली असती परिणामी दुग्ध उत्पादनाच्या क्षेत्रात विदर्भ आणि मराठवाड्याने पश्चिम महाराष्ट्रापेक्षा उत्तुंग भरारी घेतलेली असती; विदर्भ आणि मराठवाड्याचे ‘डी. जे. कुरियन’ म्हणून बळीराजाने त्यांना डोक्यावर घेतलेलं असतं; घराघरात त्यांच्या छायाचित्रांची शेतकऱ्यांनी, दुग्ध उत्पादकांनी पूजा बांधली असती.

जलक्षेत्रातील माधवराव चितळे यांच्या तज्ज्ञतेचा आणि प्रतिमेचा उपमर्द करण्याचा कोणताही हेतू मनी नाही पण, हे सर्व बाजूला ठेवत कुणीतरी एकदा स्पष्टपणे सांगितलं पाहिजे की, राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाच्या सुसंस्काराचा दाखला देणाऱ्या माधवराव चितळे यांची कार्यशैली सत्ताधाऱ्यांना योग्य जागी विरोध करण्याची बाणेदार कधीच नव्हती तर ‘येस सर’ची होती. राज्याच्या समतोल विकासासाठी आपल्या हाती असलेल्या चाव्या एक शासक म्हणून जर नीट उपयोगात आणण्याची ठाम भूमिका घेतली असती तर आजच्यासारखा केविलवाणा चिवचिवाट करण्याची वेळ माधवराव चितळे यांच्यावर आली नसती. आपण अशा ठामपणे वागू शकलो नाही याची सल बहुदा माधवराव चितळे यांना खात असावी म्हणूनच आता स्वतंत्र मराठवाड्याची मागणी करुन शहीद होण्याची हुक्की त्यांना आली असावी.

माधवराव चितळे यांच्या वक्तव्यातील आणखी विसंगती अशी- अहमदनगर आणि नासिक जिल्ह्यातील ज्या नेत्यांनी मराठवाड्याचं पाणी रोखून धरण्यात मोलाची कामगिरी बजावली त्याच नेत्यांचा ‘विकासाचा आदर्श’ म्हणून माधवराव चितळे यांनी उल्लेख केलेला आहे. एका प्रदेशाच्या वाट्याचे पाणी अडवून आपल्या भागातील विकास योजना राबवण्यासाठी प्रादेशिक अस्मिता जपणारे असे नेते राज्यात होते…अजूनही आहेत तसंच पाण्याच्या असमान वाटपाचा प्रश्न निर्माण आणि माधवराव चितळे यांच्यासारखे ‘होयबा’ अधिकारी प्रशासनात बहुसंख्येने असल्याने हा प्रश्न आक्राळविक्राळ झालेला आहे. कायम ‘होयबा’ राहून विकासाचा असमतोल वाढवण्यात झालेल्या आपल्या चुकांची कबुली देण्याऐवजी स्वतंत्र राज्याची मागणी करणे म्हणजे विकासाच्या भळभळत्या जखमां करणारांनीच त्या जखमांवर मीठ चोळण्याचा प्रकार आहे.

माधवराव चितळे मान्यवर आहेत तरी त्यांच्यात नसलेल्या धारीष्ट्याबद्दल आणखी एक बाब नमूद करायला हवी, जल नीती आणि सार्वजनिक हितांबद्दल त्यांची सचोटी बड्या काँग्रेस आणि राष्ट्रवादीच्या नेत्यांसमोर कायम खालमान्या चाकराची होती; त्यांना स्पष्टपणे सत्य सांगण्याच्या अभावाची होती; अन्यथा (लांच लुचपत खात्याला नंतर आढळले तसे गैरप्रकार तज्ज्ञ म्हणून दिसल्यावरही) सिंचन घोटाळ्याच्या चौकशीत माधवराव चितळे यांनी काही ठोस अभिप्राय दिला नाही की कोणावर ठपका ठेवण्याचं धारिष्ट्य दाखवलेलं नाही. आता या प्रकरणात जी शपथपत्रे न्यायालयात दाखल झालेली आहेत त्यातून तर माधवराव चितळे यांच्यासारख्या अधिकारी-अभियंत्यांचा ‘बिनकणा’च दिसतो. खरं तर, कोणा वार्ताहराने या संदर्भात नीट माहिती घेऊन लिहिण्याचं आव्हान पेलायला हवं; त्यातून त्या मंत्र्यांचे कारनामे, अधिकारी-अभियंत्यांची खालमानी बिनकण्याची भूमिका आणि माधवराव चितळे यांचे अनाकलनीय मौन जगासमोर येईल ! दोषींना दोषी असल्याचं सांगण्याचं धाडस जे करु शकत नाहीत त्या माधवराव चितळे यांच्यासारख्यांनी विकासाच्या नावाखाली जनतेची दिशाभूल करण्याचे आणि संयुक्त महाराष्ट्राचे तुकडे पाडण्याचे उद्योग करू नयेत. हिंदी चित्रपटातील एक लोकप्रिय नट राजकुमार यांचा वक्त या चित्रपटातील एक डायलॉग आहे, “जिनके घर शीशे के होते हैं, वो दुसरों पें पत्थर नही उठा करते…”

“मा. माधवराव चितळे, माफ करा लहान तोंडी मोठा घास घेतोय, आपल्याला वाईट वाटेल, वेगळं राज्य मागण्याचा चिवचिवाट करण्यापेक्षा ‘सिंचन क्षेत्रात जनहिताची अपेक्षित भूमिका बजावण्यात मी कमी पडलो. त्यामुळे विदर्भ आणि मराठवाड्याच्या न झालेल्या विकासाच्या पापात माझाही सहभाग आहे’, अशी कबुली देणारा कावळे करतात तसा कलकलाट जरी तुम्ही (पक्षी : माधवराव चितळे) केला असता तर गोविंदभाई श्रॉफ यांच्या आत्म्याला किंचित का असेना समाधान वाटलं असतं. शिवाय तुमची ज्या विचाराची बांधिलकी आहे त्या विचाराच्या पदरी, आणखी एक स्वयंसेवक नापास झाल्याचं अपरंपार दु:ख पडलं नसतं..”

(छायाचित्रे गुगल’च्या सौजन्याने)


-प्रवीण बर्दापूरकर
संपर्क +९१९८२२०५५७९९ | [email protected]


ज्येष्ठ पत्रकार निशिकांत भालेराव यांची पोस्ट—

चितळे यांचे….. काहीही……
माधवराव चितळे यांच्या विद्वतेविषयी आदर असून पाणी क्षेत्रात त्यांनी जे सर्वोच्च स्थान मिळवले ते नक्कीच अभिनंदनीय आहे. त्यांना गेल्या आठवड्यात आदरणीय गोविंदभाई यांच्या नावाचा पुरस्कार मिळाला तो चितळे यांच्या पाणी प्रश्नांच्या जाणीवाबद्दल. अन्यथा गोविंदभाई यांनी १९३५ पासून सातत्याने मराठवाड्याचे प्रश्न आणि त्यात पाणी मह्व्ताचे धरून जी मांडणी केली त्या विरुद्धच आजवर चितळे यांची पाणी वाटपाबद्दल विशेषतः समन्यायी पाणी वाटप, लोकसंख्येनुसार पाणी याबद्दल चितळे यांची मांडणी गोविंदभाई यांच्या अनुकूल कधीच नव्हती. शिवाय चितळे हे पर्यावरणवादी यांना नेहमीच विकासाचे मारेकरी मानत असतात; भाई यांचे तसे नव्हतेच. मुख्य म्हणजे भाई यांनी मराठवाड्याच्या स्थापने पूर्वीपासून मराठवाड्याच्या पाण्याबद्दल ‘ठोस’ भूमिका घेतली होती आणि त्याचा पाठपुरावा ते करत राहिले. दुष्काळी परिषदांतून भाई यांनी जी भूमिका घेतली तशी चितळे सरांनी त्यांच्या निवृत्तीनंतर सुद्धा कधी घेतली नाही. खरे म्हणजे ‘नरो वा कुंजरोवा’ हाच चितळे यांचा स्थायीभाव आहे. त्यांचे सारे करियर सिंचन आणि पाणी या क्षेत्रातील पण अलिकडे ते सोडून सर्व विषयावर ते बोलत असतात; त्यांनी जरूर बोलावे काही बिघडत नाही. त्यांनी सिंचन घोटाळा अहवाल सादर केला पण त्यात ठोस भूमिका नाहीच. कॉंग्रेस राष्ट्रवादी नेत्यांनी इतके भ्रष्ट प्रकार केलेत तर अहवालात म्हणायला पाहिजे होते ना की, कठोर कारवाई करा आणि पवार तटकरे आदी मंडळीना जलसंधारण खात्यापासून कायमचे दूर ठेवा म्हणून…पण सारे मोघम. बरे आतासुद्धा खरे तर पुरस्कार स्वीकारतानाच त्यांनी माझ्या अहवालावर काय करता महाजन, फडणवीस साहब असे म्हणायला हवे होते, ‘नमामि गंगे’संबंधी चितळे यांनी दिलेल्या महत्वाच्या अहवालावर केन्द्र सरकार काहीच करत नाहीये असे म्हणून तरी राजीनामा दिला असता तर गोष्ट वेगळी. तिथेसुद्धा चितळे सरांचे असेच; भूमिकाच नाही… राज्य आणि केन्द्र सरकारात अनेक वर्षे पाण्यासंबंधी महत्वाचे पद भूषवताना चुकुनही एकदाही माधवराव चितळे यांनी मराठवाड्याच्या न्याय पाणी हक्काबद्दल साधा उल्लेख केलेला नाही… भूमिका तर दूरच. ना डावे समाजवादी ना रा स्व संघ यांना कधी त्यांनी मदत केल्याचे ऐकिवात नाहीच. स्वतंत्र मराठवाड्याची हांक चितळे यांनी देणे हा तर विनोदच. त्यांच्या या मागणीने अकारण संभ्रम वाढून मराठवाड्याची जी मूळ लढाई; शेती ग्राम विकास आणि पाणी या प्रश्ना विरुद्धची आहे त्या पासून विचलित करण्याचा डाव चितळे यांचा असावा. खरे म्हणजे अंगाला काहीच लावून न घेणाऱ्यापैकी ते असल्याने एकदम स्वतंत्रवादी भूमिका त्यांनी ‘लोकसत्ता’च्या माध्यमातून घ्यावी आणि ज्यांना कोणाला अशी भूमिका हवीय त्यांच्या राजकारणाला मम म्हणावे हे वाईट. ‘लोकसत्ता’नेसुद्धा संयुक्त महाराष्ट्रवादी भुमिकेविरुद्ध अशा फुटकळ उद्योगांना महत्व न देता चितळे सरांच्या सिंचन घोटाळ्यातील अहवालावर जागा खर्च केली पाहिजे”.

श्रीकांत उमरीकर यांची पोस्ट—

“चितळेंच्या मुखातून वेगळ्या मराठवाडा राज्याची मागणी बाहेर आली आणि ‘लोकसत्ता’ला अग्रलेख लिहावा वाटला. आजपर्यंत ह्यासाठी सतत मागणी होत आलेली आहे. शेतकरी संघटनेने २० वर्षापूर्वी वेगळ्या विदर्भ सोबत वेगळा मराठवाडा मागितला होता. इतकेच नाही तर ही मागणी भावनिक न करता विदर्भ – मराठवाडा- उत्तर महाराष्ट्र- पश्चिम महाराष्ट्र आणि मुंबई सह कोकण अश्या ५ राज्याची मागणी केली होती. जेव्हा जेव्हा ही मागणी केली जाते तेव्हा तेव्हा ह्यामागे किती लोक आहेत अशीच टिपणी उपहासातून केली जायची. आता चितळे यांच्या मागे किती लोक आहेत हे न तपासता, त्यांच्या मूळ भाषणात नसलेला विषय मुलाखतीतून पुढे आणून पहिल्या पानावर बातमी केली जात आहे. बरोबर नेमक्या दुसऱ्या दिवशी त्यावर अग्रलेख येतो आहे. हे नेमके काय आहे ? १७ सप्टेंबर मराठवाडा मुक्ती दिन होता तेव्हा नाही हा विषय पुढे आणला गेला…४ नोव्हेंबर ला मराठवाड्यातील सगळ्यात उंच ध्वज राज्यपालांच्या हस्ते फडकला तेव्हा नाही विषय पुढे आला… आणि आता काहीच कारण नसताना चितळे ह्यांच्या तोंडून हा विषय वदवून घेतून त्याची बातमी करून त्यावर अग्रलेख लिहिला जातो आहे. ह्याच्या काही दिवस आधीच ‘लोकसत्ता’कार नागपूरला होते. प्रबोधनकार ठाकरे पुरस्कार विदर्भावाद्याच्या हस्ते स्वीकारत होते. तेव्हा ह्यामागची”सांघिक कवायत”सहज लक्षात येऊ शकते. काहीही असो, वेगळ्या मराठवाड्याचा विषय ऐरणीवर आणलात धन्यवाद. फक्त एकच विनंती आहे; उद्या हा अग्रलेख मागे घेऊ नका. चितळे ह्यांना पण विनंती आहे की, मी असे बोललोच नव्हतो किंवा माझ्या बोलण्याचा रोख तसा नव्हता असे काही म्हणून नका. आम्ही वेगळ्या मराठवाड्याच्या बाजूने आहोत. केवळ मराठवाडाच नव्हे तर भारतात आता जी २६ राज्ये आहे ती किमान ५० तरी झाली पाहिजेत. जय मराठवाडा !

============================
​‘डायरी’, नोंदी डायरीनंतरच्या’, ‘दिवस असे की…’, ‘आई’, ‘क्लोज-अप’, ‘ग्रेस नावाचं गारुड’, ‘समकाल’ या माझ्या पुस्तकांसाठी

लिंक – http://www.bookganga.com/ebooks/books/Bookapplet?AID=4736828222950359515
============================

संबंधित पोस्ट

  • Prabir Chakravorty ….
    I partly agree. Shri Chitale might’ve acted not very professionally earlier but his view on Separate Marathwada is worth consideration. Smaller States are the need of time. U.S. with less than 1/3rd of our population has almost double no of States. Marathwada’s separation isn’t merely for water problem, it has other facets too. Continuing large States is continuing British legacy of ‘divide n rule ‘, which unfortunately suits our present masters.

    • boss,
      i welcome and respect your views…acceptance is far away .

      • Prabir Chakravorty ….
        You are definitely free to accept or reject. Writing on the wall is clear. Political compulsion is working fast. Popular wishes cannot be wished away very long. Who could foresee independent and divided India. There were many who wished otherwise. काल तस्मै नमः। Journalists are seismographs of the societal forces.

        • Surendra Deshpande….
          We do not want separate state of vidarbha as common man but burocrats may intt due to pramotion

          • Hemant Gadkari ….
            वय झालं की तुकड्याची भाषा सुरू होते !

  • Shrikant Umrikar ….
    छोटी राज्ये हा विषय मी चुकूनही अस्मितेशी जोडू इच्छित नाही.. आता हा विषय आर्थिकही उरला नाही.. ही निव्वळ प्रशासनाची सोय आहे.. राज्ये करा किंवा नका करू.. तसेही प्रशासन म्हणून प्रदेशाचे विविध रुपात तुकडे पडणार आहेतच.. आधी केवळ एकच मुंबई विद्यापीठ होते आज ही संख्या ११ झाली आहे.. शिवाय कृषी विद्यापीठे ४ वेगळी.. बाकी स्वायत्त विद्यापीठे आहेतच..जिल्ह्ये वाढले.. तालुके वाढले.. व्यापारासाठी देशाचे सोयीप्रमाणे विभाग केले जातात.. त्यात राज्याच्या सीमा पाळल्या जात नाहीत.. रेल्वे साठी जे विभाग सध्या केलेले आहेत त्यात राज्याच्या सीमा पाळल्या गेल्या नाहीत.. न्याय विभागाने राज्याच्या सीमा पाळल्या नाहीत.. लोकसभेचे मतदार संघ आणि विधान सभेचे मतदारसंघ तयार करताना राज्य हा एक घटक मानला आहे पण अंतर्गत रचना कितीतरी बदलून टाकली आहे.. पाणी प्रश्नावर आता नदी खोरे प्रमाणे नियोजन करावे आसे प्रदीप पुरंदरे सारखे तज्ज्ञ सांगात आहेत.. मग सांगा ना राज्याच्या सीमा कश्या पाळायच्या? आणि काय राज्य राज्य घेऊन बसलात.. आशी किती जुनी आहे ही रचना? केवळ ६० वर्षेच तर झाली ना.. त्याच्या आधी शेकडो वर्षे जे प्रदेश वेग वेगळे होते म्हणून काही बिघडले का? एका राज्यात विविध भाषा नको हे मला मंजूर आहे व्यवहारासाठी… पण एका भाषेची जास्त राज्ये आसू शकतात ना?
    आसो तुमच्या मतांचा भावनांचा मी आदरच करतो.. प्रदेशाचे हित व्हावे हीच तुमचीही तळमळ आहे.. माझीही आहे आणि माधवराव चितळे यांचीही आहे.. तेंव्हा आदर राखूनच मतभेद प्रकट करत राहू…

  • काल अमेरिकेत पोहोचलो. प्रवासात मोबाईल व संगणक काम करत नव्हता.आज मुलीने जगाशी परत संपर्क साधून दिला. सुरुवात छान झाली. कारण तुमचा ब्लॉग! चितळेंवरचा !! नेहेमीप्रमाणे रोखठोख .. आवडला.

    Thanks,
    Regards,

    Pradeep Purandre

  • Chandrashekhar Borde ….
    छोटी राज्य त्यांची बार्गेनिंग पॉवर गमावून बसतात आणि केंद्राच्या हातची कळसूत्री बाहुली होतात. राजकीय अस्थिरता हे आणखी एक बायप्रोडक्ट आहे.

    • Prabir Chakravorty ….
      It’s otherwise. Smaller States become stronger. Regionally divided larger States become easy prey to divide n rule for the powers that be.

  • P Gade · ….
    काय पोस्ट आहे… अहाहा .. सरकारी अधिकारी काय सिंचनाचा अनुशेष कमी करु शकतात.. असलेल्या सिंचनात भ्रष्टाचार कमी केला तर तुमचा खेमका होतो ..मग तुम्ही कितीही खमके असा.. आता त्यांचे मुद्दे सोडुन द्यायचे व व्यक्तिगत आरोप करायचे

  • Milind Wadmare ….
    गेले काही वर्षे ट्रेक निमित्ताने जाणे होतेय ते उत्तराखंड स्वतंत्र झाले राजकीय नेत्यांच्या सोई झाल्या याशिवाय फार काही नाही. जो काही विकास! होतोय तो otherwise झालाच असता असे डोंगर कपारीतून लोकांशी संवाद साधताना जाणवते. मा. अटलबिहारी वाजपेयी यांनी सांगितले होते तो उद्देश कुठेही दिसत नाही. त्यामुळे छोटी राज्ये यापेक्षा मुख्य मुद्दा इच्छाशक्तीचा आहे.

  • Rajesh Kulkarni….
    ‘माधवराव चितळे यांची कार्यशैली सत्ताधाऱ्यांना योग्य जागी विरोध करण्याची बाणेदार कधीच नव्हती तर ‘येस सर’ची होती .
    राज्याच्या समतोल विकासासाठी आपल्या हाती असलेल्या चाव्या एक शासक म्हणून
    जर नीट उपयोगात आणण्याची ठाम भूमिका घेतली असती तर
    आजच्यासारखा केविलवाणा चिवचिवाट करण्याची वेळ माधवराव चितळे यांच्यावर आली नसती .’ परखड.

  • Hemant Gadkari ….
    हिवाळी अधिवेशन किंवा महाराष्ट्र दिन जवळ आला की काही लोक डराव डराव करायला लागतात, तर काहींना सेवानिवृत्त झालं की प्रसिध्दी ची हाव सुटते

  • Hemant Gadkari ….
    खर बघितलं तर वाढती महागाई, विचित्र अर्थ व्यवस्था, शेतकरी ,सीमेवरची भयानक परिस्थिती असे कितीतरी महत्वपूर्ण विषय असतांना वेगळे राज्य ,तुकड्याची भाषा हा अगदीच फालतुपणा आहे

  • P Gade · ….
    शिवाय उत्तर कोरिया क्षेपणास्त्रे सोडणार आहे, हवामानबदल, हे सगळे महत्वाचे विषय सोडून द्यायचे. अरे तिसरे महायुद्ध झाले तर तुम्ही वेगळा मराठवाडा घेऊन काय कराल?

  • P Gade · ….
    आता सेवानिर्वूत्तिंनंतर चांगले हरी हरी करत बसावे, कोटावरून जानवे घालावे. वेगळा मराठवाडा काय वर घेऊन जाणार चितळे?

  • Hemant Gadkari ….
    सुदैवाने चांगल्या जागेवरून सेवानिवृत्त झालं की अमाप पैसा असतोच जवळ टेन्शन नावाचा प्रकार नाही दिवस काढायला काहीतरी टाईमपास पाहिजे मग असे विषय सुचतात,खाली पिली खाजवून खिपल्या काढण्याचे धंदे

  • unmesh amrute….
    नमस्कार,
    सर लेख खुप सुंदर झालाय.
    मनःपूर्वक धन्यवाद….

  • Madhav Bhokarikar ….
    वेगवेगळी राज्ये निर्माण करण्यासाठी न थकता किंवा वेळप्रसंग पाहून कमी-जास्त प्रभावी वातावरण निर्माण करणे, ते जर अपेक्षेप्रमाणे होत नसेल तर खरे-खोटे विषय निर्माण करून त्याला भावनिक खतपाणी घालणे, त्यावेळी आपल्यावर मोठे राज्य असल्याने भयंकर अन्याय होतो आहे, याची खरी-खोटी बोंब ठोकणे आणि त्या सर्वांवर एकमेव, खात्रीशीर व भरवशाचा उपाय म्हणजे फक्त वेगवेगळी, छोटीछोटी राज्ये निर्माण करणे हाच होय !

    हे म्हणजे आपल्या घरातील कर्तेपण जाणीवपूर्वक नालायक, संधीसाधू आणि पक्षपाती व्यक्तीला द्यायचे, तो घरातील सदस्यांशी पक्षपाताने वागला की त्यांवर उपाय म्हणजे त्याला बदलून टाकणेपर्यंतचा मार्ग, शोधण्याऐवजी घरातील सदस्यांनाच दुसऱ्याच्या स्वाधीन करायचे किंवा वेगळे व्हायला सांगायचे, असे झाले आहे ! ‘वसुधैव कुटुंबकम्’ आणि ‘कृण्वन्तो विश्वमार्यंम्’ हे मानणाऱ्यांना हे पटणे शक्य नाही. या विचारांची कर्तृत्ववान माणसें ज्यांना दिसत नसतील तर अशी जबाबदारी देतांना आणि निवडतांना आपली दृष्टी स्वच्छ ठेवा, भरपूर माणसे दिसतील. अगदी अशी आणि हीच दृष्टी ठेवली तर, सध्या असलेली हीच माणसे पण व्यवस्थीत वागतील, अगदी ‘वसुधैव कुटुंबकम्’ आणि ‘कृण्वन्तो विश्वमार्यंम्’ हेच डोळ्यांसमोर ठेवून ! स्वतंत्र विदर्भ हवा, आता स्वतंत्र मराठवाडा हवा, मग स्वतंत्र उत्तर महाराष्ट्र किंवा कोंकण किंवा पश्चिम महाराष्ट्र का नको ?

  • Jagdish Kasture….
    सर, मला एक शंका येते की, अशा मागण्या करवून जनतेचं लक्ष विचलित करण्याचा प्रयत्न सरकारच करंत नसेल ना ?

  • Satish Kulkarni ….
    “ होयबा “ हा शब्द फारच सभ्य आहे . खरेतर तेथे “ लाचार “ हा शब्द जास्त फिट बसला असता.

    • Suresh Khedkar ….
      माझ्या मते “लाचारी” गरीब असहाय्य अस्तित्व धोक्यात असलेल्या व्यक्तिची
      असते. यांनी सरकारी पदे मिळविण्यासाठी व टिकविण्यासाठी आपल्या ज्ञानाचा दुरुपयोग केला.

      • Sanket Sarode ….
        शेर को मिला सव्वाशेर

  • P Gade ·….
    चितलेंचा पॉवर किती? चितलेंमुळे अनुशेष राहिला असे म्हणणे म्हणजे बर्दापूरकरांमुळे औरगाबाद मागासले असे म्हणण्यासारखे. वाद विषयांवर व्हायला हवा. व्यक्तीगत नाही.

  • Rajeev Nawathe ….
    छोट्यां राज्यांमध्ये वीकासाची जादुची कांडी येत असेल , अचानकपणे निसर्गाचं वरदान लाभत असेल तर प्रत्येक जिल्ह्यातील प्रत्येक तालुक्याला वेगळ्या राज्याचा दर्जा द्यायला काय हरकत आहे ?
    खुप महत्वकांशी लोकांची मुख्यमंत्री होण्याची स्वप्न साकार होऊ शकतात !
    ब-याच लोकांच्या गळ्यात मंत्रीपदाच्या माळा पडु शकतील !
    देशात सतत कुठे-ना-कुठे निवडणुकां होत रहातील , लोकं पण बीझी रहातील !
    छोट्या राज्यांचे फायदे अनेक आहेत
    पावसांच प्रमाण वाढंत , जमीनीचा कस वाढतो , हवामान सुधारतं , उत्पादन वाढतं , सगळीकडे आबादी-आबाद होते !

  • Sarang Takalkar….
    सन्मानीय डॉ. माधवराव चितळे यांना नुकताच स्व.गोविंदभाई यांच्या नावे दिला जाणारा पुरस्कार प्रदान झाला..यावेळी चितळे सरांचे भाषणादरम्यानचे जाहिर ‘चिंतन’ (जे खूप प्रभावी आणि दिशादर्शक होते, यातील ठळक मुद्दे लवकरच येतील किंबहुना सर्व भाषण पुस्तिका रूपाने प्रकाशित होईल.) त्यांनतर लोकसत्ता मधील मुलाखत, त्यावर अग्रलेख अशी एक साखळीच यानिमित्ताने तयार झाली.
    यानिमित्ताने समोर आलेल्या मुद्द्यांना आणि विषयांना पुन्हा या माध्यमावर प्रवाहित केले गेले. ज्यांनी हा विषय फेसबुक वर /ब्लॉग वर आणला आणि या विषयाचे काही पैलू दाखवून दिले त्या मध्ये जलअभ्यासक Dr.Pradeep Purandare , ज्येष्ठ पत्रकार Nishikant Anant Bhalerao, ज्येष्ठ पत्रकार आणि आघाडीचे ब्लॉग लेखक Praveen Bardapurkar सर तसेच मित्र Shrikant Umrikar यांचा समावेश आहे. या मान्यवरांनी हा विषय हाताळून मांडलेली मते जरूर वाचावीत अशी ! हे पैलू समोर आणल्याबद्दल यांना धन्यवाद ! विशेषत: डॉ.पुरंदरे यांची यासंदर्भातील पोस्ट लक्षणीय … चितळे सरांबद्दल पूर्ण आदर आहेच..त्यांचा पूर्ण सन्मान या सगळ्याच पोस्ट मधून आहे. स्वतंत्र मराठवाडा हा विषय डॉ.पुरंदरे वगळता सगळ्यांच्या लिखाणात प्रामुख्याने आहे.

    • Shrikant Umrikar ….
      छोटी राज्ये या विषयातील अडचण अशी आहे की सोयीप्रमाणे हा विषय पाठींबा देणारे आणि विरोधक दोघेही वापरतात.. पण आधुनिक बदलत्या काळाचे संदर्भ तंत्रज्ञानाचे संदर्भ आर्थिक संदर्भ कोणी फारसे लक्षात घ्यायला तयार नाही…
      १९६२ पासून ज्याला आपण महराष्ट्र राज्य म्हणतो त्यात निवडणुका होत आहेत.. अगदी अपवाद वगळता सतत विदर्भ -मराठवाडा-उत्तर महाराष्ट्र- पश्चिम महाराष्ट्र आणि मुंबई सह कोंकण यांचे निवडणूक निकाल वेगळे राहिले आहेत.. विदर्भात कॉंग्रेस आणि आता भाजप, उत्तर महाराष्ट्रात हेच, पश्चिम महाराष्ट्रात राष्ट्रवादी आणि कॉंग्रेस, मराठवाड्यात मुंबईत शिवसेना जास्त प्रभावी राहिलेली आहे..
      आज जे संयुक्त महाराष्ट्राचे पुरस्कर्ते आहेत त्यांनी ह्याचे उत्तर द्यावे की ६० वर्षात महाराष्ट्र एकजिनसी का झाला नाही? आजही हे भेद दिसतात ते राजकीय -सांस्कृतिक-सामाजिक आहेत.. मग याची उत्तरे कोण देणार?
      आजचा महाराष्ट्र जो काही आहे तो केवळ ६० वर्षांचा आहे.. पण त्या आधी शेकडो वर्षे हा महाराष्ट्र विविध भागात वाटलेला होता.. मग जर ६० वर्षांची अस्मिता इतकी तीव्र वाटते तर १००० वर्षांची अस्मिता किती तीव्र आसेल?
      फार जुने जाऊ द्या.. मराठवाडा २०० वर्षे तेलगु आणि कानडी लोकांबरोबर राहिला.. मग काय आम्ही ती अस्मिता लगेच विसरून जायची?
      मुंबई गुजराती प्रदेशासोबत होती.. तिने तिचा हा गुजराती जिव्हाळा विसरून जायचा?
      नागपूर मध्य प्रांताची राजधानीच होती.. नागपूरला हिंदीचा अभिमान आहेच.. आज जर इतका पुळका ६० वर्षात संयुक्त महाराष्ट्रावाद्याना वाटतो आहे तर मग आधीचा हजारो वर्षाचा जिव्हाळा कुणी दाखवला व्यक्त केला तर ते मुर्ख कसे? बेदखल करावे आसे कसे

      • Sarang Takalkar …
        .उत्तरे सापडली असती तर हे वाद ही झाले नसते…एवढे नक्की की तुमची ही भूमिका सगळ्यात जुनी आणि त्याचे सतर्क स्पष्टीकरण तुमच्याकडे आहे. पण आजकाल जी मंडळी ही मागणी करत पुढे येते ती केवळ नैराश्य आणि राहून तरी काय झाले असा विचार मांडत पुढे येते…हे सगळे आळवावरचे पाणी आहे (शे.सं.च्या भूमिकेबद्दल हे विधान नाही). एक तर नैराश्य आणि दुसरे कुठेच अस्तित्व प्रस्थापित करता आले नाही याचा विषाद. यातून आजकाल ही मागणी पुढे येते आहे. पण यांच्याकडे तुमच्यासारखा कोणताही प्रभावी मुद्दा नाही. असो, मला आपण चौघांनी जी मांडणी केली त्याबद्दल सांगायचे होते म्हणून ही पोस्ट केली.
        अरेच्चा , असं करत करत तुम्ही थेट अखंड भारत पर्यंत पोहोचता की काय. ?

  • Vivek Thosar ….
    Itka wayit aahe Maharashtra ki ithale jillhe suddha ekmekanshi railway ne connect nahiyet (railways federal vishay aahe he manya karoon) e.g. Aurangabad Rahurishi connect kerta aale aste Jalna khamgaon shi latur nanded va Solapurshi ,aurangabad bid marge Solapurshi tar Maharashtra nakkich ekjeev zala asta

  • Prafull Gawai ….
    Bardpurkar sir aani umrikar sirani ji bhumika mandliye
    atynt kautakspad bhumika mandliye

  • Neeraj Vaidya ….
    People of Marathwada are more concerned about the basic issues ie infrastructure, education ,water issues and employment.

  • Avinash Chhadidar ….
    ना उद्योगधंदे आहेत ,ना नैसर्गिक संपदा!
    महसुलाच काय?राज्य स्वतंत्र केलं तर केंद्राकडे भीक मागून राहायचं का?इतके दिवस स्वतंत्र विदर्भाचे आंदोलन चालू आहे,पण त्यावर निवडणूक लढवून आलेला नेता नाही.
    आपल्याकडे तर राजकीय नेतृत्वाची बोंब आहे.हो,जर प्रत्येक तालुक्यात मंत्रिपद आणि एकाला मुंख्यमंत्री अशी काही ऑफर असेल तर सांगा,लगेच पाठिंबा चालू होईल.
    स्वतंत्र झालो तर पगार तरी करता येतील का ते पहा!
    उगाच एवढे मुख्यमंत्री होऊनही मराठवाडा मागासलेला राहिला नाही.

  • Prakash Paranjape ….
    Calling spade a spade is rare these days and that too from a journalist? Precious

  • Shantilal Gaikwad ….
    प्रशासकीय दृष्टीने छोटी राज्येही चांगलीच.

  • Sachin Deshpande ….
    जनमानसांचा रेटा एक भुमिका निभावतो,हक्क जाणिव शुन्य लोक कुठेही असले तरी गृहीतच धरले जाणार.